Zerdeçal
ZERDEÇAL
Hint Safranı, Zerdeçap, Zerdeçöp
CURCUMA LONGA L Curcuma Domestica Vai,, Curcuma Xanthorrhiza
Curcuma Zanthorrizhiza Roxb, Zingiberaceae
Curcuma sözcüğü bitkinin Sanskritçe adı kurkum’dau gelmektedir. Xantho-rrihiza sözcüğü ise altın sarısı anlamındaki xanthos ve kök demek olan rhiza sözcüklerinden oluşmuştur. Anavatanı tam olarak bilinmemektedir. Cava adalarından Doğu Hindistan’a ve Güney Çin’e yayıldığı sanılmaktadır.
Asurların zerdeçah boya maddesi olarak kullandığı bilinmektedir. Zerdeçal 7. yüzyıldan beri Çin’in tropik bölgesinde yetiştirilmektedir. Yaklaşık 1200 yılından itibaren Batı Afrika’da tarımı yapılmaya başlanmıştır. Birçok ülkede çok pahalı olan safran yerine kullanılmaktadır. Bitki ortaçağda Avrupa’da Hindistan safranı olarak tanınmaktaydı.
Ülkemizde de Hint safranı adı kullanılmaktadır. Çin ve Hindistan’da zerdeçal başlangıçta, pamukluları ve ipeği boyamak amacıyla kökünden elde edilen san boya için yetiştirilmiştir. Daha sonra tedavi maddesi ve gıda olarak kullanılmaya başlanmıştır. Çin, Hindistan ve günümüzde yetiştirildiği tüm ülkelerde baharat, ışıkta solmayan sarı boya ve mide, karaciğer hastalıklarında tedavi maddesi olarak kullanılmaktadır.
Zerdeçal Avrupa’da halk arasında eskiden beri karaciğer hastalıklarında uygulanmaktadır. Madaus, zerdeçal kök yumrularının kalınbağırsak iltihaplarında, mide hastalıklarında, dizanteride kullanıldığını, safra kesesi taşlarına karşı çok iyi bir tedavi maddesi olduğunu, yaşlı yağlı kök yumrularının iltihaplı yaraların, böcek ve yılan ısırıklarının üzerine konarak tedavi edildiğini yazmıştır.
Tıbbi Nitelikleri: Büzücü, gaz söktürücü, sindirimi destekleyici, safra söktürücü. San boya kurkumin safranın boşalmasını sağlamaktadır. Nedeni safra salgısının azlığı oian bağırsak ve mide hastalıklarında etkili olmaktadır.
Kullanıldığı Yerler: Safra kesesi salgısını artırıcı, sindirimi destekleyici. Demirhindiyle karıştırılan zerdeçal kök yumruları kızamık hastalığında Önerilmektedir.
Botanik Özellikleri: Çok yıllık ve otsu bir bitkidir. Ana kök yumrusundan çıkan sürgünlerin boyu 1 metreye ulaşır. İnci çiçeğinin yapraklarını andıran elips biçimli yapraklar yaklaşık 30 cm boyundadır. Özellikle daha kaim olan çiçek sürgününün sonunda 15 cm boyunda çam kozalağına benzer bir çiçek topluluğu oluşur. Çiçekler krem renklidir. Bitki tüm gücünü köklerinin gelişmesi için kullandığından çiçekler bazen açmadan solar. Kökünde kalın kök yumruları oluşur. Bu yumrulardan yan kökler de çıkar.
Nelerinden Yararlanılır: Kök yumrularından yararlanılır.
Toplanması ve Saklanması: Kök topraktan çıkarıldıktan sonra yıkanarak çok iyi temizlenir. Parmak kalınlığındaki yan yumrular ana kökten ayrılır. Yumrular kaynar suya atılarak kısa süre kaynatılır. Bu yöntemle canlı dokuları çevreleyen ölü mantar tabaka soyulur. Kaynama sonucu yumruların içi eriyerek macun durumuna gelir. Yumrularda bol oian nişasta ise yumruların dışma zamk gibi yapışarak yumruları örter. Yumrular boynuz görünümlü bir doku kazanır.
Ayrıca sarı pigment kurkumin, dış dokulardan, yumruları çevreleyen nişastadan dışarı çıkar. Bu nedenle kökün kesilen yerleri sarı renk alır, topraktan çıkarıldığından farklı görünür. Kaynatılıp temizlenen köklerin küflenmemesine dikkat edilmelidir. Serilerek güneşte kurutulur. Kuruma süresi havanın nemine bağlıdır. Genellikle parmak kalınlığında olan yan yumrular 3 cm boyunda kesilir. Özel olarak çok iyi kurutulur. Öğütülerek toz durumuna getirilir.
Eterli yağ kurutulmuş kök yumrularından buhar destilasyonuyla elde edilir. Parfüm sanayiinde ve mide ilaçlarının tadmı içilebilir duruma getirmekte kullanılır. Ucuza mal olan anilin boyalan nedeniyle önemini kaybeden kurkumin, yöresel olarak hâlâ kullanılmaktadır. Zehirli olmayan kurkumin peynire, margarine, tereyağına renk vermekte ve en çok da hardal üretiminde kullanılmaktadır.
Kokusu ve Tadı: Kök yumruları güzel kokuludur.
Yan Etkileri: Yüksek oranda kullanmaktan kaçınılmalıdır. Bilinen önemli bir yan etkisi yoktur. Eterli yağı diğer bitkisel yağlarda olduğu gibi fazla kullanılmamalıdır. Özellikle hamileliğin ilk dört ayında kök yumrularının yenmemesi veya çay olarak içilmemesi önerilmektedir.
Kullanma Biçimleri: Genellikle içten uygulanır.
Bitkiden Yararlanma Yöntemleri: Genellikle çayından ve kökünden yapılan lapadan yararlanılır.
İçindeki Bazı Maddeler: Acı madde, eterli yağ %5, kurkumin (sarı boya), karbinol, reçine, yağ.
Safra Kesesi Kolikleri, Safranın Azlığından Kaynaklanan Sindirim Bozuklukları 2:
Pelin otu kök 25 g
Zerdeçal kök yumrusu 25 g
2 çay kaşığı karışıma 150 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Sabah, öğle ve akşam yemeklerinden sonra l çay fincanı içilir.
Karaciğer Güçlendirici: Kara hindiba 1-2 yemek kaşığı karışıma 150 mi kaynar su eklenir, ıo dk demlenip süzülür. Üzüm şekeriyle tatlandırılır. Yemeklerden sonra 1 çay fincanı içilir.
Safra Kesesi Koliği:
Bahçe nanesi yaprak 33 g
Papatya çiçek 33 g
Zerdeçal kök yumrusu 34 g
2 çay kaşığı karışıma 150 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Sabah, öğle ve akşam yemeklerinden sonra 1 çay fincanı İçilir.
Safra Kesesi Kolikleri, Safranın Azlığından Kaynaklanan Sindirim Bozuklukları 1: Zerdeçal kök yumrusu 50g
25 g kök yumrusu küçük parçalara bölünür, 500 mi kaynar suya atılır, sıcak kalacak biçimde ateşin üzerinde bırakılarak 2 saat demlenir, süzülür. Elde edilen sıvı tüm güne bölünerek içilir.
Kısa Açıklamalar:
• Curcuma Xanthorriza Avrupa’da temoelaumk adı altında tanınmaktadır.
• Mutfakta baharat olarak kullanılır.
• Malezya, Seylan ve Hindistan’da yaprakları salata olarak yenmektedir.
• Hint salçası olarak da adlandırılan köri baharatının içine de karıştırılır.
