Şifalı Bitkiler, Doğal Bitkiler

Yarpuz

YARPUZ, Filiskin, Pülüskür

Tıbbi Nitelikleri: Genel olarak bahçe nanesinin gösterdiği tüm nitelikleri gösterir.

Kullanıldığı Yerler: Sindirim bozukluğu, gastrit, tüm karaciğer hastalıkları (yarpuz karaciğer üzerinde bahçe nanesinden daha etkilidir), böbrek hastalıkları, ödem, gut hastalığı (özellikle ayak başparmağı), menstrüasyon bozukluğu, kan temizleyici.

Botanik Özellikleri: Ülkemizde yaygın yetişir. Amerika kıtasında yer yer tarımı yapılmaktadır. Nemli toprakları sever. Soğuğa ve dona karşı oldukça dayanıklıdır. Güney Anadolu’da nane yerine kullanılır. Yarpuz çok yıllık otsu bir bitkidir. Boyu 20-40 cm arasında değişir. Yarpuz büyümeye başladıktan bir süre sonra, toprak üstü ve toprak altı yan sürgünleriyle yayılarak sık çayır görünümü alır. Bu onu diğer türlerden ayıran özelliklerden biridir. İnce yan bir kökten toprak altı pullu, toprak üstü bol yapraklı sürgünler verir.

Filizleri genellikle çok ince tüylü ve açık yeşil renklidir. Sürgünler ve dallar yukarı doğru çıkar. Bitki az veya çok dallı olabilir. Yeşil yaprakları elips veya dar yumurta görünümlü, 1-3 cm boyundadır, genişlikleri ise en çok 1 cm’dir. Kenarları az dişli veya düzdür. Menekşe rengi çiçekler temmuz veya ağustos ayından başlayarak, yaprak koltuklarında, toplu olarak gevşek top görünümünde açar. 5-0,75 mm uzunluğunda olan koyu renkli tohumlar yumurta görünümlü ve uca doğru üç köşelidir. Yarpuzun en büyük Özelliği nane türleri içinde melezleşmeyen tek tür olmasıdır.

Nelerinden Yararlanılır: Toprak üstü yapraklı, çiçekli sürgünlerinden ve yağından yararlanılır.

Toplanması ve Saklanması: Temmuz ayında çiçek açmadan kısa süre önce, yerden 5-8 cm yukarıdan biçilerek toplanır. Gölge, havadar yerlerde ince serilerek veya küçük demetler halinde asılarak kurutulur. Kesinlikle güneşte kurutulmaz. Hava geçirmeyen kaplarda, serin ve kuru yerlerde saklanır.

Kokusu ve Tadı: Keskin ve aromalı bir kokusu, hafif ısırıcı, serinletici bir tadı vardır, içindeki pulegonun kendine has kokusu nedeniyle diğer nane türlerinden kolaylıkla ayrılır.

Yan Etkileri: Önerilen ölçüler içerisinde kullanıldığı sürece herhangi bir yan etkisi yoktur. İçindeki pulegonun az da olsa zehirlidir, düşüğe neden olabilir. Ölçüde çok dikkatli olunmalı, bebek, çocuk ve hamilelere verilmemelidir. Yağı çok kullanılmamalıdır.

Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır.

Bitkiden Yararlanma Yöntemleri:

Çay: 1 tatlı kaşığı kıyılmış yapraklı sürgüne 150 mi sıcak su eklenir, ağzı kapalı olarak 10 dk. demlenip süzülür. Sıcak olarak içilir.

Yağ: Özel damıtma yöntemiyle elde edilir. Bir kesme şekere veya 1 kahve fincanı ılık suya 1-2 damla damlatılarak içilir.

İçindeki Bazı Maddeler: Eterli yağ mentol, pulegon, (eterli yağdaki pulegon oranı %60-80 arasında değişmektedir), diosmin, glikozit, saponin.

YARPUZ OTU BİTKİSİNİN ANAVATANI VE TARİHÇESİ

MENTHA PULEGIUM L, Labiatae

Eskiden beri pireleri uzaklaştırmak için kullanılmıştır. Bu nedenle adının Latince pulex (pire) sözcüğünden geldiği kabul edilir. Yarpuz Osmanlıca metinlerde 14. yüzyıldan itibaren bir tür nane olarak yer almıştır.

Anavatanı Ön Asya, Avrupa Akdeniz kıyılarıdır.

Dioskorides ve Plinius bitkiyi menstrüas-yon söktürücü, peklik giderici olarak, dalak hastalıkları, zehirli hayvan ısırıkları ve iltihaplı döküntülerde kullanmıştır. Ortaçağda Lonicerus, Matthiolus ve birçok hekim bitkiyi sindirim bozuklukları, ani kusma, kanama, ayak başparmağı gut hastalığında kullanmıştır. Bu yüzyıllarda yazılan kitaplarda, düşük tehlikesine neden olabileceği için bitkiyi hamile kadınların kullanmaması tavsiye edilmiştir. Ortaçağda bayılanları ayıltmak için yağı kullanılmıştır.