Vanilya
VANİLYA
Tıbbi Nitelikleri: Kramp çözücü, kalp güçlendirici.
Kullanıldığı Yerler: Menstrüasyon bozuklukları ve ishalde kramp çözücü, güçlendirici. Meksika’da kalp güçlendirici olarak kullanılır. Genellikle ilaçların tat ve kokusunu iyileştirmek için kullanılır.
Botanik Özellikleri: Vanilya tırmanıcı bir bitki olup en fazla 12 yıl yaşar. Boyunun 20, hatta 30 metreye ulaşır. Tarımı yapılan vanilya, döllenebilmesi için sürekli budana-rak boyu kısa tutulur. Döllenmeyi Meksika’da yetişen bir arı ve kolibri yapar. Yetiştirildiği tüm diğer bölgelerde döllenme suni olarak yapılmaktadır. Vanilya birçok tırmanıcı bitki gibi asalak değildir. Besinini topraktan kendi kökleriyle alır. Bitkinin parmak kalınlığındaki gövdesi koyu yeşil, sulu ve esnektir. Kalın, etli yapraklar elips biçimli ve sarımsı yeşildir. Yaprakların boyu yaklaşık 15 cm, eni 7 cm’dir.
Karşılıklı yaprakları, bitkinin tırmanmasını sağlayan küçük yapışıcı kökleri oluşturur. Ayrıca bitkinin yere doğru uzayan ve dibe doğru kalınlaşan üstleri kıllı hava kökleri vardır. Yaklaşık 2 cm boyunda, 4 cm enindeki yeşilimsi beyaz çiçekler yaprak koltuklarından çıkan sapların ucundadır. Her salkımda kısa saplı 8-10 çiçek vardır, 2-3 gün arayla sabahları güneşin doğmasıyla açarlar. Birkaç saat içinde döllenmeleri gereklidir. Badıçlar döllenmeden 8 ay sonra olgunlaşırlar.
Nelerinden Yararlanılır: Mayalandırılmış badıçlarından ve meyvesinden yararlanılır.
Toplanması ve Saklanması: Bir salkımdaki badıçların hepsi aynı anda olgunlaşmadığında, her gün sırayla olgunlaşan badıçlar toplanır. Badıçlar tam boylarına, döllenmeden birkaç hafta sonra ulaşır. Ancak olgunlaşmaları uzun sürer. Olgunlaşan badıçların rengi yeşilden sarıya döner. Badıçların olgunlaştığı zor anlaşılır. Aromanm oluşmasında bir gün bile önemlidir. Olgunluk süresi geçirildiğinde badıçlar çatlar ve içindeki tohumlar dökülür.
Olgun badıçlar elle toplanır. Buna aynı zamanda vanilyanın meyvesi de denir. Vaktinde toplanan vanilya kokusuzdur. Badıçların mayalanmasını sağlamak için badıçlar birbiri üzerine yığılır. Birkaç gün sonra büzüşen badıçlar birkaç saat güneşlendirilir ve üzerleri örtülür. Akşamları bu yığın örtüye sarılır. Mayalanmanın devam etmesi için dar kutulara konur. Bu işlem badıçların durumuna göre 8 gün ile 1 ay arasında sürekli olarak tekrarlanır.
Bu arada badıçlar kontrolden geçirilerek bozulanlar ve küflenmeye yüz tutanlar ayıklanır. Mayalanma süresinde vanilya, kendi kendine tutuşacak ısıya ulaşır. Böylece içindeki mantarlar, badıçlara yapışan böcekler ve mikroplar yok olur. Vanilya badıçları ve vanilya şekeri hava geçirmeyen kaplarda, nemden korunarak saklanmalıdır. Vanilya yabana kokulara karşı çok duyarlıdır.
Kokusu ve Tadı: Vanilyanın kendine özgü güzel bir kokusu vardır, tatlımsıdır.
Yan Etkileri: Herhangi bir yan etkisi yoktur.
Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır.
Bitkiden Yararlanma Yöntemleri: Mayalanmış, kurutulmuş, toz durumuna getirilmiş badıçlardan ve vanilya şekerinden yararlanılır.
Vanilya şekeri vanilyayla şeker karışımından oluşur. 8 g vanilya şekerinde en az 0,1 g vanilin bulunması gereklidir. Hakiki vanilya şekerinde siyahımsı kahverengi vanilya tozu görülür.
İçindeki Bazı Maddeler: İçindeki başlıca madde vanilyanın aromasmı sağlayan (%l,5-2) vanilindir. Ayrıca başka birçok aroma maddesi, kalbi etkileyen glikozitler, fitosterin, tanen ve sakinleştiren, kramp çözen tanen bileşimleri vardır.
Kısa Açıklamalar:
• Yiyecek maddelerine aroma vermek için kullanılır.
• Çikolatanın tadını ve aromasmı güzelleştirmek için kullanılır.
• Parfüm, kozmetik ve alkol sanayiinde de vanilyadan yararlanılır.
VANİLYA NIN ANAVATANI VE TARİHÇESİVANILLA PLANIFOLIA ANDR.
Anavatanı Meksika’nın güneydoğusundaki yağmur ormanları, Orta Amerika.
Vanilya Meksika yerlileri tarafından, İspanyolların Meksika’ya gelmesinden çok önce kullanılıyordu. İspanyollar vanilyayı Aztekler vasıtasıyla tanımış, 16. yüzyılda Avrupa’ya getirmiştir. Vanilya ilk zamanlar çikolatanın tadını güzelleştirmek için kullanılmıştır. 1819′da Hollandalılar vanilya fidanlarını Cava’ya götürerek yetiştirmeyi başardılar. Fransızlar da Meksika’dan getirdikleri fidanları Fransa’da özel seralarda yetiştirdiler. Bugün vanilyanın içindeki aromayı sağlayan vanilin maddesi sentetik olarak elde edilmektedir. Ancak vanilin haricindeki aroma maddeleri sentetik olarak elde edilemediğinden, doğal vanilya hala değerlidir.
