Turunç
TURUNÇ
C1TRUS AURANTİUM L. Rutaceae
Citrus sözcüğünün Asya dillerinden birinden geldiği düşünülmektedir. Hintçe olağan üstü, değerli anlamına gelen chİtra sözcüğünün Arapça’ya geçerek bugünkü duruma geldiği ileri sürülmektedir. Citrus sözcüğünün Yunanca kedros sözcüğünden geldiği de ileri sürülmektedir. Yunanlar ve Romalılar için citrus, güzel kokulu, kurt yapmayan, iğne yapraklı ardıç, mazı, sedir gibi a-ğaçlar ve onların keresteleriydi. Bu ağaçlardan yünlü giysilerini güveye karşı koruyan sandıklar yaparlardı. Aurantmm sözcüğünün ise eski Hintçeden geldiği ileri sürülmektedir. Hintlilerin narunga sözcüğü Persçe narungşi, Arapça naranşi, Bizansca nerantzi, İtalyanca önce naranci sonra aranci olarak değişikliğe uğramıştır. Bu sözcükle kiremit kırmızısına yakın, parlak turunç rengi anlatılmaktadır. Ortaçağ Latincesi İtalyanca aranci sözcüğünü ve turuncu rengini de dikkate alarak altın anlamına gelen aurıım sözcüğünü kullanmıştır. 16-17. yüzyıllarda yazılmış eserlerde bitki için poma aıırantia adı kullanılmıştır. Ülkemizde tüm cit-ruslar için narenciye sözcüğü kullanılmaktadır. Anavatanının Himalaya’mn güneye bakan sırtları, Batı ve Doğu Hindistan, Doğu Afrika veya Güney Çin olduğu ileri sürülmektedir
Hindistan-İran yoluyla 9. yüzyılda Arabistan’a gelen bitkiyi, Araplar 11. yüzyılın başında Akdeniz ülkelerine yaymıştır. Önce, Sicilya’da, sonra İspanya’da yetiştirilmeye başlanmıştır. İlaç olarak bitkiye ilk İbn Sİna yer vermiştir. Avrupa’da 16 ve 17. yüzyıllarda yaygın kullanılmaya başlanmıştır. Tıbbi Nitelikleri: Midevi, sindirim kolaylaştırıcı. Kullanıldığı Yerler: Kusmalar, mide krampları, sinirsel spazmlar ve sindirim bozuklukları, sinirsel mide bulantıları, baş ağrısı, iskorbüt. Botanik: Tüm tropikal ve subtropikal bölgelerde, ül-
kemizin Ege, Akdeniz ve Doğu Karadeniz kıyılarında yetiştirilir. Yaygın köklü bitkinin boyu 12 m’ye ulaşabilir. Uzun yumurta biçimli, koyu yeşil renkli yapraklar dalların üstünde sarmal olarak sıralanmıştır. Yaprak sapları yanlara doğru kanat gibi genişler. Erdişi olan beyaz çiçekler yaprak koltuklarında ve dalların ucunda açar. , Meyvelerin dış görünümü portakalı andırır.
Neierinden Yararlanılır: Olmamış meyvesinden, meyve kabuğundan, meyve kabuğundan çıkarılan yağından yararlanılır. Toplanması ve Saklanması: Olgunlaşmamış meyveler fındık büyüklüğündevken toplanır, açık havada kurutulur. Genellikle olgunlaşmış meyve kabuklarından yararlanılır. Soyulan meyve kabuğu iplere dizilerek gölge, kuru ve havadar yerlerde kurutulur. Kokusu ve Tadı: Yaprakların aromah bir kokusu vardır. Meyve kabukları aromalı ve acıdır. Meyvesi çok ekşidir.
Yan Etkileri: Önerilen ölçüler içerisinde kullanıldığı sürece herhangi bir yan etkisi yoktur. Kullanma Biçimleri: Yalnız içten uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri: Meyve kabuğu çok seyrek olarak yalnız başına kullanılır. Kabuk birçok çayın aromasmı ve tedavi gücünü artırmak için kullanılır.
İçindeki Bazı Maddeler: Meyve kabuğunda en az %1 eterli yağ (d-limonen), estern, fenolen, aldehiden, glikozitler, tanen, acı maddeler, hesperedin.
REÇETELER
İştah Açıcı (Madaus):
Karanfil baharat 5 g
Limon taze meyve kabuğu 10 g
Turunç yaprak 25 g
1,5 çay kaşığı karışıma 2 su bardağı kaynar su eklenir, 10. dk demlenip süzülür. Günde 1-2 çay fincanı yemeklerden önce içilir. İştah Açıcı, Sindirim Kolaylaştırıcı:
Turunç meyve kabuğu 50 g
l çay kaşığı meyve kabuğu 500 mi soğuk suda s saat demlenip süzülür. Gün boyunca İçilir. İştahsızlık (Corcos) 1: Acıyonca yaprak 10 g
Centİyane kök 20 g
Ravent kök 20 g
Turunç meyve kabuğu 50 g
Karışım l litre şarapta 8 gün dinlendirilip süzülür. Yemeklerden önce l şarap bardağı içilir. İştahsızlık 2:
Centiyane kök 20 g
Pelin otu çiçek 20 g
Turunç meyve kabuğu 40 g
1 yemek kaşığı karışıma 500 mi kaynar su eklenir. 20 dk demlenip süzülür. Yemeklerden 15 dk önce yarım çay fincanı içilir.
Uykusuzluk (Pahlow): Kedi otu kök 10 g
Şerbetçi otu kozalak 10 g
Oğul otu yaprak 10 g
Turunç çiçek 10 g
2 çay kaşığı karışıma 250 mi kaynar su eklenir, ağzı kapalı olarak 5 dk demlenip süzülür. Yatmadan önce balla tatlandırılarak içilir.
Kısa Açıklamalar:
• Çiçek yağı parfüm üretiminde kullanılır. Yan madde olarak çıkan suyundan aroma maddesi olarak yararlanılır.
• Meyve kabuğundan şekerleme ve marmelat yapılır.
• Olgunlaşmamış meyvesi likör üretiminde kullanılır.
