Turnagagası
TURNAGAGASI
Leylek Kakkacı
GERANIUM ROBERTIANUM L. Geraniaceae
Geranium adı Yunanca turna anlamına gelen geranos sözcüğü kökenlidir. Meyvesinin görünümü nedeniyle bu ad verilmiştir. 7. yüzyılda yaşamış olan Salzburg Başpiskoposu Robert veya Ruprecht bitkinin i-laç olarak kullanılmasını Önerdiği için bitkiye robertianum adının verildiği düşünülmektedir. Robertianum sözcüğünün Latince kırmızı anlamına gelen ruber sözcüğünden türedi-ğini ileri sürülenler de vardır. Gövdesinin, saplarının ve yapraklarının kırmızımsı olması nedeniyle bu adın verilmiş olduğu düşünülmektedir.
Anavatanı Avrupa, Kuzey Afrika’dır. Eski Yunanca kitaplarda geranium türlerine yer verilmesine karşılık bugün kullandığımız turnagagası ile bunların hiçbiri aynı değildir. İlk kez Hildegard’-da bugün bilinen turnagagasından bahsedildiğini görüyoruz. Ortaçağda hekimler bitkinin tedavi etme gücünün farkındaydılar. Paracelsus kurutularak toz durumuna getirilmiş bitkinin ekmeğin üzerine ser-piştirilmesini önermiştir. Tozunun kalbi güçlendireceğini ve çökkünlüğü önleyeceğini yazmıştır. Matthi-olus büzücü, sancı dindirici, ateş düşürücü olarak kullanmıştır. Yara ve çıban tedavi etme gücünü de övmüştür. Tabernaemontanus damıtılmış suyundan yararlanmıştır. Suyunun günde 3 kere içilmesiyle düşme ve çarpma nedeniyle oluşan kan pıhtılaşmalarını tedavi ettiğini yazmıştır. Ayrıca belirtilen ölçüde içilen suyunun güçlü bir idrar söktürücü, böbrek, idrar yolları taşlarını temizleyici, sancıları dindirici olduğunu da belirtmiştir. Bunların haricinde, dıştan göz iltihaplarında, domuz yılancığında, diş ve boğaz ağrılarında; içten ise ateş düşürücü, gut hastalığını tedavi edici ve idrar torbası hastalıklarında uygulamıştır. Madaus bitkinin ateşli mide çıbanlarında (ülser), dizanteri, kolera, burun ve akciğer kanamaların da etkili ve büzücü olduğunu ileri sürmüştür.
Tıbbi Nitelikleri: Güçlendirici, kan dindirici, kramp çözücü, idrar söktürücü, ishal kesici, şekeri azaltıcı, yara tedavi edici.
Kullanıldığı Yerler: Anjin, ağız içi yaraları, böbrek iltihapları, deri döküntüleri, göğüs, göz, kanama, ishal, şeker, yaralar.
Botanik: Ülkemizde Antalya, Bolu, Çoruh, Denizli, Hatay, İstanbul, İsparta, Kırklareli, Kütahya, Samsun, Sinop, Trabzon yörelerinde yetişir. Ormanlarda, nemli kaya aralarında, özellikle gölge yerlerde 1800 m’ye kadar görülür. Bir yıllık olan bitkinin boyu 50 cm’e uiaşabilir. Kazık biçimli kökü beyazımsıdır. Kırmızı gövde ve dalları kıllarla kaplıdır. Yapraklar üçgen çerçeveli, saplı, tüy görünümlü, loplu ve parçalıdır. Nisandan eylüle kadar açan çiçekler koyu kırmızı veya leylak renklidir. Nelerinden Yararlanılır: Bitkiden, kökünden kuru veya taze olarak yararlanılır.
Toplanması ve Saklanması: Çoğunlukla toprak üstü bölümünden yararlanılır. Çiçek açtığı süre boyunca toprağın üzerinden kesilerek toplanan bitki küçük demetler halinde havadar, gölge yerlerde asılarak kurutulur. Kökler baharın başında veya sonbaharda topraktan çıkarılır, temizlenir, asılarak gölge, havadar yerlerde kurutulur.
Kokusu ve Tadı: Hoş olmayan kokusu ve acı bir tadı vardır.
Yan Etkileri: Fazla kullanılırsa içerdiği yüksek miktardaki tanen midesi hassas olanları rahatsız edebilir. Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri:
Çay: 2,5 g kuru bitkiye 150 mi kaynar su eklenir, 5 dk demlenip süzülür. Veya 2,5 g kuru kök veya bitki 150 mi soğuk suda 10 saat demlenip süzülür. Günde 2-3 çay fincanı sıcak içilir. 1 dolu çay kaşığı bitki 1,3 g’dır.
İçindeki birkaç madde: Acı maddeler, eterli yağ (taze bitkide), reçine, tanen (daha çok kökünde), organik asitler, C vitamini.
REÇETELER Aft:
Turnagagası bitki 50 g
20 g bitki 500 mi suda kısık ateşte yaklaşık 30 dk kaynatılıp süzülür. Ilık olarak günde 3-4 kere ağız çalkalanır. Anjin:
Turnagagası bitki 50 g
5 g bitkiye 300 mi kaynar su eklenir, 20 dk demlenip süzülür. Balia tatlandırılır. Günde birçok kez sıcak olarak gargara yapılır. Anjin, Yaralar:
Papatya çiçek 25 g
Turnagagası bitki 25 g
20 g karışım 500 mi suda 3 dk kaynatılıp süzülür. Çayla günde birçok kez sıcak gargara yapılır ve yara temizlenir.
Böbrek İltihabı:
Turnagagası bitki 50 g
10 g bitkiye 500 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Gün boyunca tümü içilir. Çıbanlar, Yaralar:
Atkuyruğu yaz sürgünü 20 g
Çemen otu tohum 20 g
Turnagagası bitki 20 g
Karışım bulamaç durumuna getirilir. Çıban veya yaraya bağlanır.
Deri Döküntüleri:
Turnagagası bitki 50 g
5 g bitkiye 200 mi kaynar su eklenir, 15 dk demlenip süzülür. Hastalıklı bölge yalnızca bu çayla, sabah akşam ıslatılır.
Rahim Kanaması:
Turnagagası bitki 50 g
5 g bitkiye 250 mi kaynar su eklenir, 20 dk demlenip süzülür. Günde 2 çay fincanı içilir. Ekzama (Islak):
Atkuyruğu yaz sürgünü 20 g
Saplı meşe ağaç kabuğu 20 g
Turnagagası bitki 20 g
1 çay kaşığı karışım 150 mi suda 5 dk kaynatılıp süzülür. Ekzama bu sıvıyla temizlenir ve pansuman yapılır. Hemoroit, İshal:
Turnagagası bitki 50 g
l çay kaşığı bitki 200 mi soğuk suda 8-10 saat demlenip süzülür. Gün boyunca 3 çay fincanı içilir. İshal:
Turnagagası bitki 50 g
15 g bitkiye 500 mi kaynar su eklenir. 15 dk demlenip süzülür. Günde 3 çay fincanı içilir. Kızarmış, Kanlr, Yorgun Gözler: Turnagagası bitki 50 g
5 g bitkiye 250 mi kaynar su eklenir, ıo dk demlenip süzülür. Gözlere ılık pansuman yapılır. Göğüslerde Ağrı: Turnagagası bitki
İnce kıyılan bitki yaklaşık 30 dk suda kaynatılır, bulamaç kıvamına getirilir. Bulamaç göğüslere bağlanır.
Bu reçete yaşlılık nedeniyie sarkan göğüslerdeki sancılarda da kullanılır.
Şeker:
Kuşekmeği bitki 25 g
Turnagagası bitki 25 g
10 g karışıma 250 mi kaynar su eklenir, 20 dk demlenip süzülür. Günde 2 çay fincanı içilir.
Yaralar:
Turnagagası bitki 50 g
50 g bitki ince kıyılarak 50 mi suda 15 dk kaynatılır. İlık olarak yaranın üzerine bağlanır.
