Şifalı Bitkiler, Doğal Bitkiler

Soya Fasulyesi

SOYA FASULYESİ

SOJAHİSPİDAMOENCH

Papilionaceae/ Leguminosae Glycîne Hispide Maxt Glycîne Hİspida (L.) Merrill, Soja Max Piper.

Soya sözcüğü Çince shi-ytt sözcüğünden gelmektedir. Shi baharat o-lan tuzlu fasulye için kullanılmaktadır. Yu ise yağ anlamında kullanılmaktadır ve soya fasulyesinden yapılan bir sostur. Soya fasulyesine Japonca sho-ı/ıt denir. Soya fasulyesinin anavatanı Güneydoğu ve Doğu Asya’dır. Soya fasulyesinin tarımının ne zamandan beri yapıldığı tam olarak bilinmemektedir.

Soya Avrupa’da 1740 tarihinde Paris botanik bahçesinde, 1790′da da Londra’da egzotik bir bitki olarak yetiştirilmeye başlamıştır. Amerika’ya ise 1804′de gelmiş, 20. yüzyılda tanmı her geçen yıl süratle geniş bir alana yayılmıştır. Başlangıçta hayvan yemi olarak yetiştirilmiştir, son 30-40 içinde ise gıda maddesi olarak değer kazanmıştır.

Tıbbi Nitelikleri: Soya fasulyesi kalp hastalığı riskini azaîtır, kan şekerini ayarlar, kolesterolü düşürür, kansızlığı önler, menstrüasyonu ayarlar, kemiklerin gelişmesini sağlar, safra kesesi taşlarının oluşumunu, göğüs ve prostat kanserini önler, sindirimi kolaylaştırır, pekliği giderir, trigliserini düşürür, menopoz rahatsızlıklarını azaltır, yüksek tansiyonu dengeler, Çin ve Japonya gibi uzakdoğu ülkelerinde, yüksek oranda soya fasulyesi ve mamulleri yenildiği için mide, akciğer, göğüs ve prostat gibi bazı kanser türleri daha az görülmektedir.

Soyada bulunan terpenler antioksidandır ve vücudu serbest radikallerin verdiği zararlardan korur. Ter-penlerin kansere neden olan maddeleri nötürleştire-rek kanser hücrelerinin oluşumunu Önlediği sanılmaktadır. Terpenler soyadan başka narenciye türleri, sarımsak, tahıl ve birçok sebzede bulunmaktadır. Soyada 1931 yılından beri yüksek oranda bitkisel östrojenler (izoflavonlar) geniştein ve daidzein bulunduğu bilinmektedir. Bitkisel Östrojenier kanser önleyici maddelerdir. Soya tohumunda, sütünde, soya etinde ve tofuda yüksek oranda geniştein bulunur. Bitkisel Östrojenin prostat kanserinin gelişimini önlediği sanılmaktadır. Geniştein ayrıca romatizma, şeker ve sedef hastalığında da olumlu etki yapmaktadır.

Soya fasulyesindeki bitkisel ös’treje-nin kadın vücudundaki etkisi yaşa bağlıdır. Menopozdan Önce daha az etkili olan bitkisel östrojenin menopozdan sonraki etkisi %50′den daha fazladır. Soya fasulyesi tüketmek kadınlarda menopoz şikâyetlerini azaltır.

Soya lifli bir yiyecektir. Lifli yiyecekler yiyenlerde kalınbağırsak ve göden bağırsağı kanseri riski önemli oranda azalmaktadır. Bağırsaklarda çözülebilen lifler kolesterolü ve zararlı hormonları bağlayarak vücuttan atılmalarını sağlar.

Soya fasulyesi kolesterolü düşürür, kroner kalp ve damar hastalıklarına karşı koruyucudur. Ancak soyadaki hangi maddelerin bu etkiyi sağladığı bilinmemektedir. Soya fasulyesinde çok az nişasta olduğundan ve yavaş sindirildi ğinden şeker hastaları için iyi bir gıda maddesidir.

Kullanıldığı Yerler; Damar sertliği, nekahet dönemi, kansızlık, kanser, madeni tuz eksikliği, şeker, yüksek tansiyon.

Soya hamilelik ve emzirme döneminde anne için ö-nemli bir beslenme kaynağıdtr.

Botanik: Bir yıllık bitkinin derinlere inen, çok saçaklı, kazık kökü vardır. Bu saçak köklerde birçok bakteri yumrusu vardır. Bu bakteri yumruları havadaki azotu bağlayarak toprağa verir. Günümüzde 1000′e yakın soya türü tanınmaktadır. Tüyümsü almaşık yaprakları 3 veya 5 parçalıdır. Yaprakların altları genellikle sık kıllarla kaplıdır. Çiçekler genellikle beyaz veya mavi renklidir, yaprak sap diplerinde salkım görünümünde açarlar. Badıçlarında 2-3 tohum bulunur. Tohumların renkleri krem rengi, kahverengi, siyah ve bu renklerin tonlarmdadır. Tohumların büyüklükleri türüne göre değişir. 100-500 tanesi 1 kg gelir. Tohumlar olgunlaşırken yaprakların dökülmesi hasadında kolaylık sağlar.

Soya fasulyesinin genellikle çilek, soğan veya havuçla birlikte tarımı yapılır.

Dünya soya fasulyesi tarımının %50′si Amerika’da ger çekleştirilmek tedir.

Nelerinden Yararlanılır: Soyadan yaklaşık 3000 gıda maddesi yapılmaktadır. Miso, okara, soya tohumu ezmesi, soya lesitin, soya unu, soya sütü, soya yağı, soya filizi, soya eti (tofu) bunlardan birkaçıdır.

• Miso, aibümin yönünden çok zengin mayalanmış tuzlu bir pastadır. Soya, pirinç veya arpayla karıştırılır, mantarla aşılanır ve tuzlanarak tahta fıçılarda 10 ay ile 3 yıl kadar olgulaşmaya bırakılır. Japonların ‘kahverengi tereyağı’ olarak adlandırdıkları miso kullanım alanı en geniş olan gıda maddesidir.

• Soya tohumu ezmesi, soya yağı elde edildikten sonra arta kalan yağsız maddedir.

• Soya lesitin, toz, tanecik veya sıvı durumundadır. Beslenme için çok önemlidir.

• Soya sütü, en çok tanınan ve en fazla kullanılan gıda maddesidir. Hafif tuzlu, tatlı veya, kalsiyum ve potasyumla zenginleştirilmiş çeşitleri vardır. Süt a-lerjisi olanlara önerilmektedir. Çeşitli üretim yöntemleri vardır.

Örneğin 100 g ayıklanmış soya fasulyesi 200 mi soğuk suda 12 saat ıslatılıp süzüldükten sonra kabuklan temizlenir. Kabuklan ayıklanan soya mikserle çok iyi ezilir ve içine hacminin 8 katı sıcak su eklenir. Elde edilen sıvı 15 dk kaynatılır. Kaynarken çok çabuk kö-pürür. Köpürdükçe içine biraz su eklenir ve dibinin tutmaması için sürekli karıştırılır. Kalınca bir tülbentten süzülen sıvı sürekli karıştırılarak tekrar 15 dk kaynatılır. Taşmaması için içine köpürdükçe yine su eklenir.

Soyanın ilk kaynatılmasından sonra süzüldüğünde, kalan artık preslenerek okara elde edilir. İyi bir aibümin ve mineral kaynağıdır. Bitkisel lifler yönünden zengindir. Sindirimi destekler.

• Soya unu, soya fasulyesinin özel bir yöntemle Öğü-tülmesiyle elde edilir. Çok yağlı olduğu için uzun süre saklanamaz.

• Soya yağı, soya fasulyesi preslenerek elde edilir. I-sırma yöntemiyle yağın acılığı giderilir. İçindeki doymamış yağ oranı çok yüksek olduğundan değerli bir gıda maddesidir. Dünyanın en çok kullanılan yağla-rındandır. Tohumlar preslendikten sonra arta kalan soya küspesi, besleyici gücü yüksek olan hayvan yemi olarak kullanılır.

• Soya etine (tofu), soya peyniri veya mayalanmış soya sütü de denir. Soya sütüne koyulaşhncı madde karıştırılıp preslenerek elde edilir. Tofu çok kolay sindirilen protein kaynağıdır. Kuru tofu oda sıcaklığında saklanır.

Toplanması ve Saklanması: Soya fasulyesinin tarımı yapılır.

Sarı soya fasulyesi en çok yenen türüdür. Soya fasulyesi çok miktarda satın alınırsa kâğıt poşetlerde, serinde saklanmalıdır. Soya fasulyesinin bir yıl sonra içindeki aibümin oranı azalmaya başlar. Siyah soya fasulyesi yağ oranı en zengin olan soya türüdür. Tadı fmdığı andırır. Kabuğu çok sert olduğundan uzun süre ıslatılması gerekir. Kısık ateşte uzun süre pişirilmelidir. Düdüklü tencerede pişiril-memelidir.

Soyulmamış yeşil soya fasulyesi (mungo) sarı soya fasulyesinden daha küçüktür. Çimlendiril meye elverişlidir. Soyulmuş mungo altın sarısı rengidir. Islatılması gerekmez. Yaklaşık 20 dakikada pişer. Kokusu ve Tadı: Tadı yavandır.

Yan Etkileri: Soya fasulyesindeki şeker kompleksi kolay sindinlemediğinden bazi insanlarda gaz yapabilir. Bunu önlemek için soya fasulyesi 6-8 saat suda yumuşamaya bırakılır ve yumuşama suyu dökülür. Üzeri örtüîünceye kadar taze suyla doldurularak pişirilir.

Dikkat: Bebeklere i yaşma kadar soya fasüiyesi ve soya fasulyesi ürünleri yedirilmemelidir.

Dikkat: Çiğ soya fasulyesinde sağlığa zararii maddeler bulunur. Kesinlikle pişirilmeden yenmemelidir.

Soya fasüiyesi, içindeki fitat nedeniyle demir, çinko ve mineral izlerinin emilimini önlediğinden, bu eksikliğin diğer gıdalarla (Örneğin hayvansal albümin-le) desteklenmesi yararlı olur.

Yüksek tansiyon hastalan ve antidepresan ilaçlar kullananlar yüksek miktarda soya fasulyesi kullanmadan önce bir doktora damşmalıdır. Soya fasulyesinde yüksek oranda purin bulunur. (100 g soya fasulyesinde 380 nıg). Bu nedenle ürik asit o-ranı yüksek olanlar dikkatli olmalıdır. Gut hastalığı olanlar 50 g’dan daha fazla soya fasulyesi yememelidir.

Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri: Sütünden, yağından, tohumundan, soya etinden yararlanılır. Bunlardan bazıları ancak endüstriyel olarak üretilmektedir. Soya sütü gibi maddeler evde de hazırlanabilir. İçindeki Bazı Maddeler: Karbonhidratlar (%15-20), proteinler (%30-50), yağ (%13-20)/ linol, linoleik asit, lesitin, mineraller ve izleri (bakır, çinko, demir, flor, fosfor, kalsiyum, magnezyum, manganez, sodyum), vitaminler ( A, B, C, D, folik asit, bioflavonoid), ami-noasitler (fenilalanin izolösin, lizin, lösin, metiyonin, treonin, triptofan, valin, tirozin), sistin, bitkisel lifler gerüstein ve daidzein.

100 g soya fasulyesinde 195 mg kalsiyum vardır. Bu nedenle osteoporozu önleyici ve tedaviyi destekleyici olarak bolca yenmesi Önerilmektedir.

Soya fasulyesi fosfor, kalsiyum, magnezyum, demir yönünden zengindir. 100 g soya fasulyesinde 0,36 mg flor, 12 mg demir vardır. 1 g soyada 100-300 mg daidzein ve genistein bulunur.

Soyadaki protein hayvani albümine eşdeğerdir. Yağında yüksek oranda linol ve Ünoleik asit vardır.

Kısa Açıklamalar:

• Kolesterol için 3 ay boyunca sabahları aç karnına 1 yemek kaşığı soya yağı içilir. Kür 1 ay arayla tekrarlanabilir.

• Gelişme ve nekahet döneminde soya fasulyesi tüketilmelidir.

• Saç, cilt ve tırnakların sağlıklı olması için gerekli olan tüm maddeler soyada vardır.

• Soya karaciğerin zehirleri temizleme fonksiyonuna yardımcı olur.

• Soya sinir sistemini rahatlatıcı ve güçlendirir.

• Soya banyosu cildin kurumasını ve kurumanın neden olduğu kaşınmayı önler.