Şahtere Otu
ŞAHTERE OTU
Hakiki Şahtere Otu
FUMARIA OFFICINALIS L.
Papaveraceae Fumaria Vulgaris L.
Fumaria sözcüğünün kökeni tam olarak bilinememektedir. Futnus Latince duman anlamına gelmektedir. Dios-korides ve Plinius bitkinin duman gibi gözleri yaşarttığını yazdığı için bitkiye bu adın verildiği düşünülmektedir.
Şahtere adı Farsça’dan alınmıştır. Orta Avrupa, Asya, Kuzey Afrika’da yaygın yetişmektedir. Bitkinin cilt hastalıklarını tedavi edici, kan temizleyici ve safra söktürücü gücü eskiden beri bilinmektedir. Şahterenin ömrü uzattığı ileri sürülmektedir. Dioskorides ve Plinius bitkiyi iltihaplı gözleri temizlemekte ve safra söktürücü olarak, Galen uyuzda, karaciğer ve cilt hastalıklarında kullanmıştır. İbn Sina göz saydam tabakasının altmda toplanan iltihaplarda, gözü şahtere otuyla temizlemeyi önermiş, cilde yumuşaklık ve canlılık vermek, yüzdeki deri döküntülerini tedavi etmek için bitkiyi kullanmıştır. Paracelsus ve Matthiolus bitkinin terletici, kan temizleyici gücünü övmüştür. Madaus bitkiyi karaciğer, safra kesesi, deri döküntüleri, Ödem, mide ve bağırsak hastalıklarına karşı kullanmış, bitkinin bilinen en İyi kan temizleyici maddelerden biri olduğunu yazmıştır. Leclerc bitkinin güçlendirici, iltihap önleyici, tedavi edici olduğunu yazmıştır. Tıbbi Nitelikleri: Güçlendirici, iştah açıcı, kan temizleyici, midevi, idrar söktürücü, sürücü, yara temizleyici. Bitkiden genellikle safra kesesinin az çalışması durumunda yararlanılır. Araştırmalar bitkinin az çalışan safra kesesinin salgısını artırdığını, çok çalışan safra kesesinin salgısını azalttığını ve normal çalışan safra kesesinde ise herhangi bir etki yapmadığını ortaya çıkarmıştır. Bu da şahtere otunun safra kesesi üzerinde ayarlayıcı, kramp çözücü rol oynadığını
göstermektedir. Bu nedenle akut ve kronik safra kesesi koliklerinde kullanılır. Hastalıktan kaynaklanan baş ağrısı ve mide bulantısına da iyi gelir. Şahtere otu sedef hastalığına karşı güçlü bir ilaçtır. Ağır durumlarda bile etkilidir. Hastalığın tedavisinde fuma-rik asitten yararlanılır. Sentetik olarak da elde edilebilen fumarik asit, sedefli hücrelerin çoğalmasını önler. Kuvvetli çayında ıslatılan bîr bez hastalıklı yere bağlanabilir.
Kullanıldığı Yerler: Damar sertliği, bitkinlik, ekzama, kurdeşen, temriye, ür-tiker, sedef hastalığı, göz hastalıkları, karaciğer, safra kesesi ve bağırsak hastalıkları.
Başka bitkilerle karıştırılarak da kullanılır. Botanik: Ülkemizde Ankara, Antalya, Bolu, Erzurum, Gaziantep, İstanbul, İzmir, Kastamonu, Samsun ve Tekirdağ civarında yetişir. Nadasa bırakılmış tarlalarda, yol kenarlarında, üzüm bağlarında dağınık yetişir. İlk bakışta gelincikgillerden olduğu anlaşılmaz. Bir yıllıktır. Boyu 20-70 cm arasında değişir. Kazık kökü sarımsı beyazdır. Dalları ve gövdesi ince, içleri boştur. Mavimsi yeşil renkte ve çok dallıdır. Almaşık, 2-3 parçalı, gri yeşil yaprakların alttakileri saplı, üsttekileri sapsızdır. Uçları koyu kırmızı veya siyah renkli olan mor çiçekler sap uçlarında, seyrek başak görünümünde, mayıstan eylüle dek açar. Nelerinden Yararlanılır: Kökü dışında tüm bitkiden yararlanılır.
Toplanması ve Saklanması: Çiçek açtıktan sonra, mayıstan eylüle kadar çiçekli olarak toplanır. İnce serilerek küçük demetler halinde asılarak, havadar, gölge yerlerde kurutulur. Kuruyan bitki olduğu gibi veya ince kıyılarak nemden, ışıktan korunarak saklanır.
Kokusu ve Tadı: Tadı tuzlu ve çok acıdır. Tazeyken keskin olan kokusu kuruyunca kaybolur. Yan Etkileri: Önerilen ölçülerde kullanıldığı sürece herhangi bir yan etkisi yoktur. Yüksek ölçüde kullanıldığında karın ağrısı yapabilir. Düşüğe neden olduğu ileri sürülmektedir. Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri: Çay: 1 silme dolu çay kaşığı kıyılmış taze veya kuru bitkiye 1 çay fincanı sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzüiür. Veya 1 silme dolu çay kaşığı kıyılmış bitki 150 mi suda en az 8 saat demlenip süzülür. Günde 3 çay fincanı içilir.
Şurup: Taze preslenmiş, süzülmüş suyuyla şeker karışımı koyulaşmcaya dek kısık ateşte kaynatılır. Günde 1-3 yemek kaşığı içilir.
Şarap: 30-60 g bitki, 1 litre beyaz şarapta en az 15 gün dinlendirilir. Olduğu gibi veya süzülerek, sıkıca kapanabilen şişede, serin yerde saklanır. İçindeki Bazı Maddeler: Alkaloit fumarin, fumarik a-sit, tanen, reçine, acı madde, sümüksü madde, potasyum.
REÇETELER
Arpacık: Centiyane bitki 10 Ayak otu kök 30 Huş ağacı yaprak 30 Şahtere otu bitki 30 g
2 yemek kaşığı karışıma 500 mi sıcak su eklenir, 20 dk demlenip süzülür, ilki sabah, ikincisi akşam yatmadan önce günde 2 çay fincanı içilir.
Fistül 1:
Ebegümeci yaprak, çiçek 15 g
Atkuyruğu yaz sürgünü 15 g
Kurtpençesi kök 20 g
Papatya çiçek 20 g
Şahtereotu bitki 30 g
5 g karışıma 150 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde 1-2 çay fincanı içilir.
Fistül 2:
Atkuyruğu yaz sürgünü 25 g
Papatya çiçek 25 g
Şahtere otu bitki 50 g
6 yemek kaşığı karışıma 500 mi sıcak su eklenir, 20 dk demlenip süzülür. Çayla günde birkaç kere pansuman
yapılır.
Fistül 3:
Atkuyruğu yaz sürgünü 25 g
Kurtpençesi : kök 30 g
Papatya çiçek 30 g
Şahtereotu bitki 35 g
1 yemek kaşığı karışıma 250 mi sıcak su eklenir, 20 dk demlenip süzülür. Çayla günde birkaç kere pansuman yapılır.
Bahar Kürü:
Sinameki 3 g
Ayrık otu kök 15 g
Civanperçemi bitki 15 g
Şahtereotu bitki 17 g
2 g karışıma 150 mi kaynar su eklenir, lo dk demlenip süzülür. Günde 3 çay fincanı sıcak olarak içilir.
Deri Döküntüleri, Ürtiker: Şahtere otu bitki 50 g
1 tatlı kaşığı bitkiye 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Hasta yere günde 2-3 kere pamukla sürülür.
Ekzama:
Şahtere otu bitki 50 g
Günde 2-3 kere hasta yere çayı sürülür ve 2-3 çay fincanı içilir.
Kan Temizleyici, Bahar Kürü, Şişmanlık 1: Şahtere otu bitki 50 g
3 hafta boyunca ilki sabahleyin aç karnına, günde 3-4 çay fincanı içilir.
Kan Temizleyici, Bahar Kürü, Şişmanlık 2:
Adi acımarul kök 15 g
Karahindiba kök 15 g
Şahtere otu bitki 20 g
1 tatlı kaşığı karışıma 150 rnl sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. 14 gün boyunca, günde 2 çay fincanı içilir.
Karaciğer Hastalıkları, Safra Kesesi Taşları ve İltihabı:
Karahindiba kök 10 g
Kantaron bitki 10 g
Şahtere otu bitki 10 g
l yemek kaşığı karışıma 200 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde 3 çay fincanı içilir.
