Şifalı Bitkiler, Doğal Bitkiler

Rezene

REZENE

Raziyane, Tatlı Anason

FOENICUIUM VULGARE MİLLER

Umbelüferae Anethum Foeniculum L., F. Capilleaceum Gifbert., F. Officinale Ali.

Foeniculum adı Latince kuru ot anlamına gelen foenum sözcüğünden türemiştir ve bitkiye görünüşü nedeniyle verilmiştir.

Anavatanının Akdeniz kıyıları ve Batı Asya olduğu sanılmaktadır. Theophrast ve Dioskorides’in marat-hon adıyla kullandığı bitkinin rezene olduğu bilinmektedir. Çinliler çok eskiden beri bitkinin yapraklarını, kökünü, tohumunu ve gövdesini ilaç olarak kullanmıştır. Dioskorides^e., göre rezene tohumları süt salgısını artırır, çiçek, sap ve yapraklan kaynatılarak yapıian çayı idrar torbası ve böbrek hastalıklarını iyileştirir, çiçek, sap ve yaprakları şarapla karıştırılarak içilirse yılan ısırığına karşı iyi gelir. Ibn Sina göz hastalıkları ve tedavisi üzerine yazdığı kitabında bitkinin temizleyici, eritici, dağıtıcı ve çözücü gücüne yer vermiştir. Bingenli Hildegard bitkiyi kalp sancılarına karşı meyan kökü, havlıcan, çemen ve balla karıştırarak, uykusuzluğa karşı civanperçemiyle kaynatarak, testis şişmelerinde civanperçemi ve sığır yağıyla karıştırarak kullanmayı, nezleye karşı dereotuyla kaynatarak buharını içe çekmeyi önermiştir. Doğum sancıları çeken kadının beline ve kasık yöresine kaynatılmış rezene bağlanırsa, sancıların hafifleyeceğini yazmıştır. Taberna-emontanus kitabında rezeneye 200′den çok reçetede yer vermiş, çayı, macunu, damıtılmış yağı, konservesi, kökünden yapılmış şurubu, özü ve şekerlemesinden bahsetmiştir. Lonicerus bitkiyi öksürük, ödem, yılan ısınğı, karın ağnsı, zayıf mide, idrar torbası taşlan, böbrek, dalak ve karaciğer hastalıklarına karşı önermiştir. Kneipp bitkiyi kramp çözücü gücü nedeniyle akciğer hastalıkları, boğmaca ve astımda önermiştir. Madaus idrar söktürücü, iştah açıcı, sindirime ve menstrüasyona yardımcı olduğunu yazmıştır. Leclerc hızlı etki eden idrar söktürücü gücünü Övmüş, bağırsak düz kasları üzerinde yaptığı uyarıcı etki nedeniyle aynı aileden olan bitkilerle birlikte kullanılmasını Önermiştir.

Tıbbi Nitelikleri: Bakteri Öldürücü, balgam ve idrar söktürücü, iştah a-çıcı, sindirimi kolaylaştırıcı, kramp çözücü, menstrüasyon ayarlayıcı, solucan düşürücü, süt söktürücü. Kullanıldığı Yerler: Apse, bronşit, cinsel güçsüzlük, göz kızarıklığı ve yorgunluğu, öksürük, ses kısıklığı, sindirim bozukluğu, yatıştırıcı, ishal, yağlanma, yorgunluk. Rezene şurubu veya rezene bah adı altında, özellikle çocuk hastalıkları tedavisinde kullanılır. Bağırsakları boşaltmak için hazırlanan sürücü ilaçların bağırsaklardaki uyuşturucu etkisine karşı, bağırsak kaslarını uyarıcı oiarak karıştırılır. Eterli yağı pelvis boşluğu, prostat, rahim, yumurtalık ve fallop tüplerindeki kan dolaşımını artırır. Botanik: Avrupa, Ön Asya, Çin, Japonya, Yeni Zelanda, Amerika ve Afrika’da tarımı yapılmakta, yabani olarak yetişmektedir. Ülkemizde Ege ve Akdeniz bölgelerinde tarımı yapılır. Çok nemli olmayan, bol kireçli veya humuslu, kumlu balçıklı topraklan sever. Otsu bitkinin boyu 80-200 cm arasında değişir. İki veya çok yıllıktır. Etli kökü şalgama benzer. Kökün rengi sarımsı beyazdır, ikinci yılda yan kökler gelişir. Yuvarlak ve güçlü gövde dallıdır, seyrek olarak içi özlüdür. Üzeri boylamasına çizgilidir ve rengi koyu yeşil ile mavimsi yeşil arasında değişir. Mavimsi yeşil veya koyu yeşil olan yapraklar sarmal durumda ve çıplaktır. Yaprak ayalan çok ince parçalara ayrılmış olduğundan görünümleri ipliksidir. Uzun saplı, çok küçük ve sarı çiçekleri toplu olarak şemsiye görünümündedir, temmuz ağustos aylarında açar. Koyu gri, uzun tohumu çizgilidir, boylan 6-10 mm kadardır.

Nelerinden Yararlanılır: Taze yapraklanyla birlikte gövdesinden, bir yıllık kökünden, tohumundan, tozundan, suyundan ve yağından yararlanılır. Toplanması ve Saklanması: Kökü, gövdesi ve yaprakları çoğunlukla taze olarak kullanılır. Kurutulduklarında aromaları kaybolur. Kurutulmak istenirse gölgede kurutulmalıdır. Sabahın erken saatlerinde sapla-rıyla toplanan tohumlar, gölge, havadar yerlerde kurutulur. Kuruyan tohumların bir bölümü kendiliğinden dökülür. Geri kalan bölümü hafifçe dövülerek saplarından ayrılır. Çok iyi kuruyan tohumlar hava geçirmeyen kaplarda, serin, kuru, çok ışık almayan yerlerde saklanır. Her yıl yenilenmesi yararlı olur. Tıpta kullamİan rezene tarımı yapılarak elde edilir. Kokusu ve Tadı: Tüm bitkinin, özellikle tohumlarının, kendine özgü baharlı bir kokusu, biraz tatlı, anasonu andıran tadı vardır.

Yan Etkileri: Önerilen ölçülerde kullanılırsa herhangi bir yan etkisi yoktur. Eterli yağı fazla kullanılırsa böbrekleri tahriş eder, sindirim organlarını tahriş e-derek sancı, kusma ve ishale neden olabilir. Rahime etki ederse hamile kadınlarda eterli yağ zehirlenmesi sonucu erken doğumlara, düşüklere neden olur. Hamile ve epilepsi hastaları rezene yağı kullanmaktan kaçınmalıdır.

Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri:

Çay: Tepeleme dolu 1 çay kaşığı tohumu veya 1 silme dolu çay kaşığı tozuna 150 rnl sıcak su eklenir, 5-10 dk demlenip süzülür. Duruma göre günde 1-4 çay fincanı içilir. Tohum havanda hafif ezilirse, demlenmesi süratlenir.

Yağ: Tohumundan damıtılarak elde edilir. Kesme şeker üzerine “1-2 damla damlatılarak yenir veya sıcak suya karıştırılarak içilir.

Toz: Kurutulmuş tohumları öğütülerek elde edilir. Günde 1-3 kahve kaşığı toz suyla içilir. Şarap: 30 g tohum 1 litre kırmızı şarapta ara sıra çalkalanarak, 2-3 hafta dinlendirilip süzülür. Hava geçirmeyen şişelerde serin yerde saklanmalıdır. Rezene balı: Aynı miktarda süzülmüş bal ve rezene şurubu karıştırılarak yapılır.

İçindeki Bazı Maddeler: Eterli yağ, maden tuzları, A, B, C vitaminleri. Kaliteli tohumda %4-5 oranında e-terli yağ vardır. Eterli yağın yaklaşık %60′ı tatlı anason yağmı andıran anetoİdür. Ayrıca içinde acı ve tatlı kamfer yağı, tenkon, pinen, limonen, fenikulin, kalsiyum, şeker, albümin, E vitamini vardır.

REÇETELER

Bebeklerde Gaz Şişkinliği, Yatıştırıcı: Rezene tohum 50 g

2 g tohum havanda ezilir, 200 mi sıcak su eklenir, sıcak bir yerde 5-10 dk demlenip süzülür. Bebeğin içebileceğinden çok yapılmamalı, daima taze hazırlanmalıdır. Cinsel Güçsüzlük (Özellikle Kadınlarda):

Rezene tohum veya şarap 50 g

3 g ezilmiş tohuma 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenir. Akşamlan 1-2 çay fincanı çayı veya akşam yemeklerinden sonra 1-2 çay bardağı şarabı içilir.

Gaz Şişkinliği (Biltz)l:

Rezene tohum 20 g

Süt 200 g

Karışım kısa olarak kaynatılıp süzülür. Çay günde 1-2 kere sıcak olarak içilir. Gaz Şişkinliği (Corcos) 2:

Havuç tohum 10 g

Limon yaprak 10 g

Kimyon tohum 10 g

Andız otu kök 15 g

Azak eğiri kök 15 g

Rezene tohum 15 g 20 g karışıma 500 mi sıcak su eklenir, 20 dk demlenip süzülür. Yemeklerden sonra 1 çay fincanı içilir. Gaz Şişkinliği 3:

Kantaron yaprak 5 g

Akdeniz kekiği yaprak 10 g

Anason tohum 15 g

Rezene tohum 15 g Karışıma 500 mi sıcak beyaz şarap eklenir, 20 dk demlenip süzülür. Her yemekten önce ve sonra 1 çay bardağı içilir.

Gaz Şişkinliği (F. Bardeau) 4:

Kişniş tohum 15 g

Kimyon tohum 15 g

Anason tohum 30 g

Dere otu tohum 30 g

Rezene tohum 30 g

2 g karışım havanda dövülür, 3-4 papatya çiçeği eklenir, 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Yemeklerden sonra 1 çay fincanı içilir.

Gaz Şişkinliği 5:

Rezene tohum 50 g

Yemeklerden sonra 1 çay fincanı sıcak çayı içilir. Çaya limon kabuğu da kanştırılabilir. Yemeklerin üzerine tozu serpilerek de yenebilir. Gaz Şişkinliği 6:

Kimyon tohum 20 g

Nane yaprak 20 g

Papatya çiçek 30 g

Rezene tohum 30 g

3 g karışıma 150 m! sıcak su eklenir, 3-5 dk demlenip süzülür. Yemeklerden sonra içilir. Çabuk rahatlatır. Hıçkırık, Hava Yutma:

Anason tohum 25 g

Rezene tohum 25 g

Karıştırılarak dövülür. Yemeklerden sonra l çay kaşığı suyla içilir. İshal:

Rezene kök 50 g

İnce kıyılmış kurutulmuş 5 g kök 300 mi suda 10-15 dk kaynatılır, 5 dk demlenip süzülür. Günde 5-8 fincan içilir. Kas Erimesi:

Çobançantası taze bitki 5 g

Sedef otu yaprak 5 g

Anason tohum 20 g

Rezene tohum 20 g

Karışım 70°’lik l litre alkolde, sıcak bir yerde, 10 gün dinlendirilip süzülür. Sabah kahvaltısından önce l yemek kaşığı, l çay fincanı suya karıştırılarak içilir. Öksürük, Ses Kısıklığı, Bronşit 1: Rezene tohum 50 g

3 g ezilmiş tohuma 150 mi sıcak su eklenir, 5 dk demlenip süzülür. Günde 3 çay fincanı çayı i çay kaşığı balla tatlandırılarak yemek saatleri arasında sıcak içilir. . Öksürük, Ses Kısıklığı. Bronşit 2: Rezene tohum 20 g

2 g ezilmiş tohuma 150 mi sıcak süt eklenir 10 dk demlenip süzülür, l çay kaşığı balla tatlandırılarak yemek saatleri arasında günde 2-3,çay fincanı içilir. Bu reçete özellikle çocuklar için yararlıdır.

Mide ve Sağırsak Güçlendirici 1 (Flamm. Kroeber):

Azak eğiri kök 10 g

Anason tohum 15 g

Rezene tohum 25 g

20 g karışım l çay fincanı suda 10-20 dk kaynatılıp süzülür. Yemeklerden sonra l çay fincans sıcak çayı içilir. Mide ve Bağırsak Güçlendirici 2: Anason tohum 5 g

Centiyane kök 5 g

Kimyon tohum 5 g

Civanperçemi bitki 5 g

Atkuyruğu yaz sürgünü 10 g

Pelin otu bitki 10 g

Rezene tohum 10 g

20 g karışıma 150 mi sıcak su eklenir, 5-10 dk demlenip süzülür. Yemeklerden sonra 2-4 yemek kaşığı içilir. Mide ve Bağırsak Güçlendirici 3: Ravent kök 10 g

Bahçe nanesi yaprak 20 g

Rezene tohum 20 g

20 g karışım l çay fincanı suda 5-10 dk kaynatılıp süzülür. Sabah akşam 1 çay fincanı sıcak çayı içilir. Özellikle çocuklara verilir. Süt Artırıcı 1:

Anason tohum 10 g

Dere otu tohum 10 g

Çemen otu tohum 15 g

Rezene tohum 15 g

2 g karışım 150 mi sıcak suda 10 dk kaynatılıp süzülür. Günde 2 çay fincanı sıcak olarak içilir. Süt Artırıcı 2: Rezene tohum 50 g

4 g ezilmiş tohuma 200 mi sıcak su eklenir, 5 dk demlenip süzülür. Günde 3-4 çay fincanı çayı içilir. Anne sütüyle bebeğe geçen rezene bebekte de gaz oluşumunu önler, yatıştırır.

Süt Artırıcı 3:

Anason tohum 20 g

Kimyon tohum 20 g

Kişniş tohum 20 g

Isırgan , tohum 20 g

Rezene tohum 20 g

5 g karışım havanda çok iyi dövülür veya değirmende çekilir, 150 mi sıcak su eklenir, 5 dk demlenir, keten bir bezden süzülür. Bebeğe süt verildiği sürece duruma göre günde 3-5 çay fincanı içilir. Çay bebekte de gaz oluşumunu önler. Süt Düğümlenmesi: Kekik bitki 30 g

Rezene tohum 30 g

Karışıma 1 litre sıcak su eklenir, 20 dk demlenip süzülür. Göğüslere sıcak pansuman yapılır. Ülser 1:

Acıyonca yaprak 10 g

Bahçe nanesi yaprak 10 g

Civanperçemi bitki ıo g

Kantaron bitki 10 g

Rezene tohum 10 g

3 g karışıma 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Akşamları l çay fincanı içilir. Ülser 2:

Kantaron bitki 25 g

Rezene tohum 25 g

3 g karışıma 150 mi sıcak su eklenir, ıo dk demlenip süzülür. Duruma göre günde 1-2 çay fincanı yudum yudum içilir.

Kısa Açıklamalar:

• Kızarmış, yorgun gözlere ılık rezene çayıyla pansuman yapılabilir.

• Mide ekşimesi, yanması, gaz ve peklikte yemeklerden sonra 1 tatlı kaşığı veya 1 yemek kaşığı rezene balı yenir.

• Rezene yapraklan kıyılarak lapa durumuna gelinceye kadar kaynatılır. Lapa apsenin üzerine bağlanır. Geçinceye kadar 2-3 saatte bir yenilenir.

• Avrupa’da hastanelerde özellikle ameliyatlardan sonra hastalara su yerine rezene çayı verilir.

• Rezene likör, öksürük şekeri, parfüm üretiminde kullanılır.

• Yorgunluk ve halsizlik hallerinde öğle, akşam yemeklerinden sonra 1 çay bardağı şarabı içilir.

• Hayvan tedavisinde de yararlanılır.

• Rezene Avrupa’da yaygın yenen aromah ve sağlıklı bir sebzedir.

• Tohumu için yetiştirilen rezenenin yenilebilir kökü yoktur. Sebze olarak yetiştirilen rezenenin de (Feni-kulum Vulgare Var. Azoricum) tohumundan çay yapılmaz. İki bitki yakın akrabadır.