Öksürük Otu
ÖKSÜRÜK OTU
Aslan Pençesi, Devetabanı
TUSSILAGO FARFARA L.
Compositae
Tussiingo sözcüğü öksürük demek cilan tusis ve uzaklaştırmak anlamına gelen age sözcüklerinden türemiştir. Farfara sözcüğü un anlamındaki far ve giymek anlamındaki ferre sözcükleri kökenlidir. Bu adın yaprak altının beyaz kıllarla kaplı olması yüzünden verildiği kabul edilmektedir. Anavatanı Avrupa, Asya, On Asya, Afrika’dır.
Öksürük ilacı olarak kullanıldığı bilinen bitkiler içerisinde en eski olanlarından biridir. Hippokrates akciğer apselerine karşı kökünü sütte kaynatarak kullanmıştır. Plinius Öksürüğe karşı servi ağacı kömürü ateşinde yakılan öksürük otu yapraklarının dumanının soiunmasmı önermiştir. Öksürük otu aynı amaçla Çin’de 2000 yıldan beri kullanılmaktadır. Kneipp bitkiyi bronşit, öksürük, iltihaplı yaralar, yılancık, hatta veremde uygulamıştır. Leclerc bitkiyi solunum organları hastalıkları için önermiştir. Tıbbi Nitelikleri: Balgam söktürücü, kan temizleyici, terletici, yatıştırıcı, yumuşatıcı.
Kullanıldığı Yerler: Apse, astım, bronşit, öksürük, ses, sigara alışkanlığı, solunum borusu iltihabı, yara. Botanik: Ülkemizde yaygın olan bitki Avrupa’da 2600 m’ye kadar yetişir. Erzurum yakınlarında 2400 m’de görülmüştür. Killi, balçıklı, kireçli, nemli toprakları sever. Tarla ve yol kenarlarında, akar suların yakınlarında, tepelerin eteklerinde yetişir. Çok yıllık ve saçak köklü öksürük otu baharın habercisi bitkilerdendir. Bitki önce çiçek, sonra yaprak a-çar. Çiçekler kökten çıkan 10-15 cm boyundaki sapların ucundadır. Sapların üstü, uçları mızrak görünüşlü, kırmızımsı, pulsu yapraklarla kaplıdır. Yuvarlak tabla biçiminde olan çiçekler alün sarışıdır. Yapraklar yaklaşık ei büyüklüğünde ve nal biçimindedir. Kenarları iri dişli, köşelidir. Üstleri kırmızı damarlı, koyu yeşildir. Altları ise grimsi beyaz kıllarla kaplıdır.Tohumların ucunda uçmalarına yarayan, sorguç biçiminde bir ince kıl demeti vardır. Bu sayede tohumlar rüzgârla çok uzaklara taşınır. Nelerinden Yararlanılır: Çiçeklerinden ve yapraklarından yararlanılır. Çok seyrek olarak kök tomurcuklarından da yararlanılır. Toplanması ve Saklanması: Güneş görmeyen yerlerde yetişen bitkinin toplanmamasına dikkat edilmelidir, çünkü gölgede yetişen bitkinin tedavi gücü azdır. Tam olarak açılmış çiçekler ve yaklaşık el büyüklüğündeki yapraklar güneşli kuru havada toplanır. Gölge, havadar yerlerde ince serilerek, hızla çok iyi kuruması sağlanır. Hızla kurumasını sağlamak için yaprak ince kıyı-labilir. Sadece iyi kurutulan yapraklar uzun süre saklanabilir.
Kokusu ve Tadı: Çiçekler bal gibi kokar. Yaprakların kokusu azdır. Çiçek ve yaprakların buruk, biraz acı tadı vardır.
Yan Etkileri: Almanya’da yüksek oranda pirolizidin-alkoloîd içeren bitkilerin kullanımı sınırlandırılmıştır. Öksürük otu bu bitkilerdendir. Bu bitkiden yapılan ilaçların içindeki piroiizidin-alkoloîd oranının 0,1 mikro gramı geçmesi durumunda kullanım süresi 6 haftayı geçmemelidir, içinde yüksek oranda pirolizi-dîn-alkoloid bulunan bitkisel ilaçlar uzun süre kullanıldıklarında alerjiye neden olur ve karaciğere zarar verir. Çin’de tentürünün uzun süre kullanıldığında uykusuzluk ve mide bulantısı yapabileceği sonucuna varılmıştır.
Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri:
Çay: I dolu çay kaşığı yaprak çiçek karışımına 150 mi kaynar su eklenir, ağzı kapalı olarak 10 dk demlenip süzülür. Bal veya kandis şekeriyle karıştırılarak günde 2-3 çay fincanı içilir. Çayın tadı çok acı olduğundan nane, anason veya kekikle karışünlabilir, ancak çoğunlukla yaimz kullanılır. Su: Taze yapraklarından preslenerek elde edilir. Toz: İyi kurutulan çiçek ve yapraklar öğütülür. Tentür: 50 g yaprak-çiçek karışımına 1 litre kanyak karıştırılır, 8-10 hafta sıcak bir yerde, sık sık çalkalanarak dinlendirilir. Preslenerek süzülür. Günümüzde çok az kullanılmaktadır.
Şurup: Toprak bir küpün veya cam bir kavanozun içine parmak kalınlığında bir sıra yaprak, bir sıra ham şeker konur, kap bastırılarak ağzına kadar doldurulur. 2. ve 3. günler eksilen bölüm tekrar aynı biçimde doldurulur. 4. gün kabın ağzı sıkıca kapatılır, bağlanır. Bahçenin uygun bir yerine derin bir çukur kazılır, kabın ağzına bîr tahta kapak konarak çukur kapatılır. Yaklaşık 8 hafta sonra kap çukurdan çıkarılır. Preslenip süzülür, şurup akışkanlığına gelinceye kadar yavaş ateşte kaynatılır, soğutulur. Şişelere doldurulur, ağızlan sıkıca kapatılarak serin yerlerde saklanır.
İçindeki Bazı Maddeler: Acı maddeler, fitesterol, mazı asidi, nitrik asit tuzu, pektin asidi, sümüksü maddeler, tanen, eterli yağ, maden izleri.
REÇETELER
Aft:
Öksürük otu çiçek, yaprak 50 g 5 g karışıma 150 m! kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Bu çayla günde birçok kez gargara yapılır. Amfizem:
Öksürük otu çiçek, yaprak 50 g 2 g karışıma 150 mi kaynar su eklenir. 10 dk demlenip süzülür. Tüm yıi boyunca, sabah yataktan kalkmadan ve akşam yatmadan önce, günde 2 çay fincanı çayı içilir. Yanı sıra havanın kötü ve sıkıntılı olduğu günlerde, günde 1-3 kere ateşe atılan yaprakların dumanı derin derin solunur. Kış aylarında aralıksız 8-10 hafta bu yöntem uy-gulanabiiir.
Astım Nöbetleri, Boğmaca, Bronşit, Balgamlı Öksürük, Nefes Darlığı 1:
Öksürük otu kuru yaprak 50 g
Yapraklar sigara gibi sarılarak içilir. Veya yapraklar çok iyi yanmış kömür ateşine yavaş yavaş atılarak dumanı solunur.
Astım Nöbetleri, Boğmaca, Bronşit, Balgamlı Öksürük, Nefes Darlığı 2:
Öksürük otu çiçek, yaprak 50 g Karışım kaynar suya atılır ve buharı derin derin solunur. Başın kabı da kapsayacak biçimde büyük bir örtüyle örtülmesi yerinde olur.
Not: Bu yöntemlerden tih’ı, duruma göre günde 2-3 kere tekrarlanabilir. Tedavi öksürük otu çayı, suyu veya şu* rubuyla desteklenme! id ir. Ayrıca yapraklarından yapılan iapa sıcak oîarak göğse konulabilir.
Ayaklardaki Açık Yaralar, Bacak Damar İltihabı 1:
Öksürük otu çiçek yaprak 50 g 25 g karışım 500 mi suda kaynatılıp süzülür. Hasta olan yerlere günde 3-4 kere pansuman yapılır. Veya Taze veya kuru öksürük otu yaprağı biraz suyla ezilerek lapa durumuna getirilir, gazlı beze kalınca sürülerek hasta yere bağlanır. Günde 2-3 kere değiştirilir. Balgam SÖktürücü;
Ciğer otu bitki 25 g
Dar yapraklı sinirli ot yaprak 25 g
Sığırkuyruğu Çiçek 25 g
Öksürük otu çiçek, yaprak 25 g
Dolu l çay kaşığı karışıma 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde 3 çay fincanı sıcak olarak içilir.
Kırışıklıklar, Sarkıklar: Öksürük otu ” yaprak 50 g
15 g yaprak 200 mi suda 10 dk kaynatılıp süzülür. Temiz yüze akşamları bu çayla kompres yapılır. Kuiak Ağrısı:
Öksürük otu su 25 mi
Ağrıyan kulağa günde 1-2 kere birkaç damla damlatılır. Öksürük l:
(Sabahleyin gelen öksürük nöbetlerini azaltıcı, yumuşatıcı)
öksürük otu yaprak, çiçek 50 g
3 g karışıma 150 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür, l. çay sabahleyin yataktan kalkmadan içilmek koşuluyla, günde 3-4 çay fincanı, kandis şekeri veya balla tatlandırılarak içilir. Çay akşamdan hazırlanarak bir termosa konabilir.
Öksürük otu çiçek, yaprak 20 g 5 g karışıma 150 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenir, süzülür. Günde 3 çay fincanı içilir. Öksürük, Ses Kısıklığı: Öksürük otu çiçek, yaprak 50 g 2 g karışıma 100 mi kaynar su eklenir. 10 dk demlenip süzülür. Çay 100 mi ballı sıcak süte karıştırılır, günde 2-3 kere içilir. Veya i yemek kaşığı öksürük otu suyu 150 mi ballı sıcak sütle karıştırılır, günde 2-3 kere içilir. Bu reçete özellikle çocuklarda kızamıktan sonra görülen ses kısıklıkları ve öksürükler içindir. Öksürük veya ses kısıklığı geçtikten sonra da ballı çay veya süt 2-3 gün içilmeye devam edilir. Satlıcan (Zatülcenp): Anason tohum 20 g Papatya çiçek 20 g Isırgan bitki 30 g
Öksürük otu çiçek, yaprak 30 g l dolu yemek kaşığı karışıma 500 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Yapılan çay bîr termosa konur, üçe bölünerek gün boyunca balla tatlandırılarak içilir. Sıraca:
Öksürük otu çiçek, yaprak 50 g 20 g karışıma 500 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Bu çayla yaralara pansuman yapılır. Ayrıca günde 2-3 çay fincanı çayı veya 2-3 yemek kaşığı suyu içilir. Özellikle açık lenf düğümü yaralarında hızla, çok iyi sonuçlar alınmaktadır.
Solunum Borusu İltihabı:
Öksürük otu su 50 mi
Günde 2-3 yemek kaşığı suyu sıcak ballı suya veya süte karıştırılarak içilir.
Yorgun ve Şiş Ayaklar:
Öksürük otu çiçek, yaprak 100 g
100 g karışıma 2 litre kaynar su eklenir. Dayanılabilecek
sıcaklıktaki suda, ayaklar 15-20 dk banyo yapılır.
Kısa Açıklamalar:
• Sigara tiryakilerine sabahlan öksürük otundan sarılmış bir sigara içmeleri önerilmektedir.
• Baharda salatalara bol vitaminli öksürük otu yaprağı karıştırılmalıdır.
• Böcek ısırıklarına karşı ilk yardım olarak, ışınlan yere ezilen yaprağı bağlanır.
• Çayının, suyunun veya şurubunun başlangıçtaki vereme iyi geldiği, hastalığı önleyip durdurduğu, tedavi ettiği ileri sürülmektedir.
• Mide epitel doku tahrişlerinde günde 1-3 çay fincanı çayının içilmesi Önerilmektedir.
• Öksürük otu, tütünün pahalı olduğu veya bulunmadığı zamanlarda tütün yerine içilmiştir.
• Öksürük otu zona ve yılancığa karşı da önerilmektedir.
