Mürver
MÜRVER
Kara Mürver, Meiesir, Mındar Ağacı, Mindiraç,
Patlak, Patlangaç, Patlangıç, Patlangoz, Patlankuç, Patlavuç,
Patlayak, Şişni, Yalangoz, Yalankoz
SAMBUCUSNIGRAL Caprifoliaceae
Sambucııs sözcüğünün kökeni tam olarak bilinememektedir. Anavatanı Avrupa ve Batı Asya’dır. İsviçre’de taş devrine, Kuzey İtalya’da bronz devrine ait kazılarda mürver tohumları ve dallan bulunmuştur. Hippokratçılar mürveri MÖ 4-5. yüzyılda sürücü ve idrar sökrürücü olarak ve kadın hastalıklarında uygulamıştır. Dioskorides mürveri akte olarak adlandırmış, şarapta kaynatılan kökünü ö-dem ve yıîan ısırığında, taze yapraklarını iltihaplarda kullanmıştır. Ayrıca balgam söktürücü ve peklik giderici olarak uygulamıştır. Plinius, mürverden kesilmiş bir dalla kızamıklı yer dövüldüğünde kızamığın kaybolduğunu yazmıştır. Plinius şarapta kaynatılan kökünün, yapraklarının, meyvelerinin mideye zarar verdiğini ileri sürmüş, ancak bitkiyi karın altı ödemlerinde önermiştir. Bitkinin ağaç kabuğu ve yaprakları saç boyama için kullanılmıştır. Albertus Magnus mürverin i-kinci ağaç kabuğu yukarıdan aşağı kazınırsa kusturucu, aşağıdan yukarı kazınırsa sürücü olduğunu yazmıştır. Salerno okulu çiçek yağının nasıl elde edi-leceğiyle ilgili bilgiler vermiştir. Lonicerus mürveri idrar söktürücü, sürücü, cilt yumuşatıcı, karaciğer, dalak temizleyici, mide güçlendirici ve sindirim kolaylaştırıcı olarak, dıştan ise iltihaplı gözler ve titreyen eller için önermiştir. Kneipp yapraklarından yapılan çayın iyi bir kan temizleyici olduğunu ve köklerinden yapılan çayın ödeme karşı en güçlü ilaç olduğunu yazmıştır. Ses sanatçılarına balla karıştırılmış 2 çay kaşığı marmeladını, 1 su bardağı suya karıştırıp günde 3-4 kere gargara yapmalarını önermiştir.
Almanya’daki bîr inanca göre mürver ağacını kesen üç günde ölür. Halk arasında birçok hastalığa iyi gelmesi nedeniyle mürverin, önünde şapka çıkarılarak selamlanması gerektiğine inanılmaktadır. Tıbbi Nitelikleri: Balgam ve idrar söktürücü, kan temizleyici, sürücü, terletici, bağışıklık sistemini güçlendirici, yumuşatıcı.
Kullanıldığı Yerler: Apse, aft, arpacık, damar sertliği, sigara tiryakiliği, a-teşîi hastalıklar, bademcik iltihabı, böcek ısırması ve sokması, bronşit, burun kanaması, gut hastalığı, cilt, gırtlak iltihabı, göz, grip, hemoroit, kalp, karaciğer, öksürük, romatizma, sistit, terletici. Botanik: Ülkemizde yaygm olarak 1600 m’ye kadar yetişen bitki Karadeniz kıyılarında daha çok görülür. Çalı veya ağaç olarak boyu 3-10 m arasında değişir. Bahçelerde süs bitkisi olarak da yetiştirilir. Genellikle yol kenarlarında görülür.
Ağaç kabuğu gövdenin alt bölümünde açık kahverengi, üste doğru grimsi beyazdır. Ana ağaç kabuğu soyulduğunda altından yeşil renkli ikinci ağaç kabuğu çıkar. Ağacın ortasında süngerimsi beyaz özeği vardır. Dallar gövdenin oldukça aşağısından başlar. Yapraklar karşılıklı dizilidir, uzun yumurta biçimlidir, uçları sivri, kenarları ince dişli ve koyu yeşildir. Çiçekler beyaz, sarımtırak beyaz veya uçuk pembe renklidir, toplu halde yayvan şemsiye veya salkım görünümündedir. Meyveleri başlangıçta yeşil, sonra kahverengi, olgunlaşmca parlak siyahtır. Meyve suyunun rengi kan kırmızısıdır.
Nelerinden Yararlanılır: Çiçeklerinden, meyvesinden, yapraklarından, kökünden ve ağaç kabuğundan yararlanılır.
Toplanması ve Saklanması: Çiçek salkımları çiçekler baharda tam olarak açtığında toplanır. Geç kalınırsa çiçekler dökülmeye başlar. Açık havada, gölge ve havadar yerlerde asılarak süratle kurumaları sağlanır. Çiçekler yapay olarak da kurutulabüir. Çiçekler kuruduktan sonra saplardan sıyrılarak toplanır. Çiçekler önce saplarından koparılırsa, çok ince serilerek kurutulur. Kururken kahverengileşen çiçekeier ayıklanarak atılmalıdır. Taze yapraklar ince serilerek, havadar gölge yerlerde süratle kuruması sağlanır. Yapraklar da yapay olarak kurutulabüir. Meyveler sonbaharda iyice olgunlaştıktan sonra toplanmalıdır. Marmeladı veya koyu şurubu yapılarak saklanır.
Ağaç kabuğu veya ağaç kabuğunun altındaki yeşil renkli ikinci ağaç kabuğu, baharda veya sonbaharın sonuna doğru güçlü daİlardan soyulur, gölge ve havadar yerierde kurutulur. Ağaç kabuğu yapay olarak 40°C’de kurutulabüir.
Kök kabuklan ve kökler de baharda veya sonbaharın sonunda toplanır. İnce serilerek kurutulur. Kokusu ve Tadı: Çiçeklerin güçlü kokusu vardır. Bitkinin döllenmesi et (leş) sineği tarafından gerçekleştirilir. Kokusundan hoşlanmayanlar çiçeklerin kokusunun kokuşmaya başlamış et kokusunu andırdığını ileri sürer. Tatlan baharlı ve acımsıdır. Yaprak, taze sürgün, ikinci ağaç kabuğu ve kökün kokusu hoş değildir. Meyveler baharlı, tatlı ekşimsidir. Yan Etkileri: Önerilen ölçülerde uygulandığı sürece bilinen herhangi bir yan etkisi yoktur. 2 yemek kaşığı olgun meyve veya 2 likör kadehi suyu mide bulantısı yapabilir, kusturabilir, ishale neden olabilir. Özellikle midesi çok duyarlı olanlar çiğ meyvesini kesinlikle yememeli, çiğ meyve suyunu içmem elidir.
Ağaç ve dal kabuğu, kazınmış ikinci ağaç kabuğu ve kökier yüksek oranda yendiğinde kusmaya, aşırı ishale, mide, bağırsak, böbrek iltihaplanna neden olur. Olmamış meyveleri kesinİikle yenmemelidir, çünkü az da olsa zehirlidir. Yeşil meyvesini fazla yiyen çocuklarda kusma ve şiddetli ishal görülür. Taze çiçekleri alerjik kızarıklıklara, kaşıntılara, kabarcıklara neden olabilir. Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri:
Çiçek çayı: 6 g çiçeğe 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde 5 çay fincanı sıcak olarak içilebilir.
Yaprak çayı: 5 g yaprak 200 mi suda yavaş ateşte kaynama noktasına kadar ısıtılır, süzülür. Günde 1-2 çay fincanı yudum yudum içilir.
Ağaç kabuğu çayı: 5 g ağaç kabuğu 150 mi suda kaynama noktasına kadar ısıtılır, süzülür. Günde 1-2 çay fincanı yudum yudum içilir.
Marmelat: Bir ölçü tam olmuş meyve 2 ölçü suda 10 dk pişirilir, tel süzgeçten ezilerek süzülür, içine biraz şeker karıştırılarak 1-2 taşım kaynatılır. Cam kavanozlarda saklanır.
İçindeki Bazı Maddeler: Alkaloit, asit siyanidrik glikozit sambunigin, flavonoidler (rutin, izokersetin, hipe-rozit), glikozitler, reçine, saponin, sümüksü madde, şeker, tanen, eterli yağ.
Meyvesinde acı maddeler, balmumu, meyve asitleri (elma asidi, kedi otu asidi), mineraller, reçine, şeker, tanen, eterli yağ ve vitaminler (A, Bı, Bj, C, I) vardır. Dalların Özeği ve ağaç kabuğunda yüksek oranda reçine vardır.
Taze sürgünlerde emulin, invertin, potasyum nitrat, sakkaroz ve sambusİn bulunur.
Çiçeklerde kolin, meyve asitleri (elma ve kedi otu a-sidi), reçine, sambunigin, saponin, sümüksü madde, tanen, eterli yağlar vardır.
REÇETELER
Angina Pectoris:
Ebegümeci çiçek 50 g
Mürver çiçek 50 g
10 g karışıma 150 mi sıcak su eklenir, 5 dk demlenip süzülür. Gün boyunca 2-3 çay fincanı içilir. Arpacık:
Mürver çiçek 50 g
15 g kuru veya taze çiçeğe 150 mf sıcak su.eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Soğuk olarak arpacıkiı göze günde 3-4 kere pansuman yapılır. Ateş Düşürücü 1:
Kantaron yaprak 20 g
Okaliptüs yaprak 20 g
Isırgan yaprak 30 g
Mürver çiçek 30 g
S g karışıma 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde 1-3 çay fincanı sıcak olarak içilir. Ateş Düşürücü 2: Sığırkuyruğu çiçek 5 g
Çakal eriği çiçek 10 g
Keçisakalı çiçek 10 g
Papatya çiçek 10 g
Aksöğüt ağaç kabuğu 20 g
Ihlamur çiçek 20 g
620
Mürver çiçek 25 g
5 g karışıma 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Terlemek için sıcak 1-2 çay fincanı içilir. Bağırsak İltihapları:
Papatya çiçek 35 g
Mürver çiçek 65 g
5 g karışıma 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde 1-2 çay fincanı yemek saatleri arasında içilir. Bahar Kürü l:
Binbirdelikotu çiçekli dallar 10 g
Civanperçemi çiçekli dallar 10 g
Çakal eriği çiçek 20 g
Çobançantası taze bitki 20 g
Mürver çiçek 20 g
Yabani melek otu kök 20 g
3 g karışıma 150 m! sıcak su eklenir. 10 dk demlenip süzülür. Sabah akşam l çay fincanı içilir. Bahar Kürü 2:
Akdiken ağaç kabuğu 5 g
Ardıç üzüm 5 g
Barut ağacı ağaç kabuğu 5 g
Beşparmak otu kök 5 g
Binbirdelikotu çiçekli dallar 5 g
Boyacı katırtırnağı çiçek 5 g
Kuzukulağı yaprak veya kök 5 g
Mine çiçeği tüm bitki 5 g
Özdiken kök 5 g
Yersarmaşığı yaprak 5 g
Su teresi bitki 10 g
Çakal eriği çiçek 10 g
Kokulu menekşe çiçek 10 g
Mürver üzüm 10 g
Yabani hindiba kök 10 g
3 g karışıma 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Gün boyunca 3 çay fincanı içilir. Boğmaca Öksürüğü: Adaçayı yaprak 5 g
Anason tohum 10 g
Çuha çiçeği çiçek 15 g
Hatmi kök 20 g
Kekik çiçekli dallar 20 g
Mürver çiçek 30 g
5 g karışıma 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. 1 çay fincanı tüm gün boyunca içilir. Böbrek Fonksiyon Bozukluğu: Mürver ağaç kabuğu 50 g
10 g ağaç kabuğu i litre şarapta 72 saat demlenip süzülür. Günde 1-2 fincan içilerek 3 haftalık kürler yapılır. Bronşit:
Mürver kuru çiçek 50 g
7 g kuru çiçeğe 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde 2 çay fincanı içilir. Burun Kanaması:
Mürver toz yaprak 50 g
Toz yaprak bir pamuğa bolca serpilerek burna tampon-lanır.
Gut Hastalığı, Üremi: Mürver ikinci ağaç kabuğu 50 g 15 g ikinci ağaç kabuğu, 200 mi suda 3 dk kaynatılıp süzülür. Günde 2 çay fincanı içilir. Gut Hastalığı, Romatizma: Kayışkıran kök 5 g
Ardıç üzüm 15 g
Barut ağacı ağaç kabuğu 15 g
Çoban üzümü yaprak 10 g
Meyan kök 15 g
Mürver çiçek 15 g
Yaban yasemini a. Kabuğu, yaprak 25 g 10 g karışıma 200 mi sıcak su eklenir. 10-15 dk demlenip süzülür. Günde birçok kez l çay fincanı içilir. Göz Bağ Dokusu İltihabı: Ceviz ağacı yaprak 20 g
Saplı meşe yaprak 20 g
Sedef otu yaprak 20 g
Mürver çiçek 40 g
10 g karışım 200 mi suda 10 dk kaynatılıp süzülür. Gözler günde 2-3 kere ıhk olarak banyo yapılır. Grip, Soğuk Algınlığı: Kekik çiçekli dallar 15 g
Sarı çam sürgün uçları 15 g
Zulfa otu bitki 35 g
Mürver çiçek 35 g
30 g karışım 500 mi suda kaynatılıp süzülür. Günde 3 çay fincanı balla tatlandırılıp sıcak olarak içilir. Hemoroit:
Mürver çiçek 50 g
25 g çiçeğe 300 mi sıcak su eklenir. 10 dk demienip süzülür. Bu çaya batırılan bir gazlı bez veya pamukla he-moroide pansuman yapılır.
Kan Temizieyici: Gül yağ ıo mi
Mürver yağ 10 mi
Kuşburnu tohum yağı 200 mi
Homojen duruma gelinceye kadar karıştırılır. Vücut her
gün bu karışımla masajlanır.
Kızarmış, Yorgun Gözler:
Mürver çiçek 50 g
7 g çiçeğe 150 mi sıcak su eklenir, 15 dk demlenip süzülür. Çayda ıslatılan pamuk gözlere konur.
Ödem (Karında Su Toplanması): Maydanoz tohum 5 g
Adasoğanı soğan 10 g
Ardıç üzüm 10 g
Kimyon tohum 35 g
Mürver çiçek 40 g
10 g karışım 200 mi suda 10 dk kaynatılır, 15 dk demlenip süzülür. Günde 3 çay fincanı içilir. Peklik:
Mürver meyve 50 g
1-2 çay kaşığı kuru meyve 150 mi suda 8 saat demlenip süzülür. Sabahleyin ısıtılarak aç karnına içilir. Sindirim Kolaylaştırıcı: Kantaron çiçekli bitki 10 g
Bahçe nanesi yaprak 15 g
Çakaleriğİ çiçek 15 g
Oğul otu yaprak 15 g
Civanperçemi çiçekli dallar 20 g Papatya çiçek 20 g
Mürver çiçek 20 g
5 g karışıma 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Yemeklerden 1 saat önce içilir. Sinirsel Kalp Çarpıntısı i: Mürver ikinci ağaç kabuğu 150 g 150 g ikinci ağaç kabuğuna l litre sıcak beyaz şarap eklenir, karıştırılarak 2-3 gün dinlendirilip süzülür. Günde 2 çay bardağı içilir. Bu reçete özellikle sinirsel kalp hastalıklarında rahatlatıcı ve sakinleştiricidir. Sinirsel Kalp Çarpıntısı 2: Kuşdili yaprak 10 g
Ebegümeci çiçek 45 g
Mürver Çiçek 45 g
8 g karışıma 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Duruma göre 1-2 çay fincanı içilir.
Mürver ikinci ağaç kabuğu 150 g 150 g ikinci ağaç kabuğuna l litre sıcak su eklenir, ara sıra karıştırılarak 2-3 gün dinlendirilip süzülür. Günde 2 çay bardağı içilir. Soğuk Algınlığı, Terletici 1: Ihlamur çiçek 10 g
Papatya çiçek 15 g
Mürver kuru çiçek 25 g
10 g karışıma 150 mi sıcak su eklenir, 20 dk demlenip süzülür. İhtiyaca göre 1-2 çay fincanı içiiir. Soğuk Algınlığı, Terletici 2: Öküzgözü çiçek 5 g
Siyah frenk üzümü yaprak 5 g
Aksöğüt ağaç kabuğu 20 g
Kekik bitki 30 g
Mürver çiçek 40 g
3 g karışıma 150 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde taze hazırlanmış 5 çay fincanı içiiir. Soğuk Algınlığı, Terletici 3: Keçisakalı çiçek 20 g
Kuşburnu 20 g
İhlamur çiçek 30 g
Mürver çiçek 30 g
Bir yemek kaşığı karışıma 150 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde birçok kez taze hazırlanmış 1 çay fincanı içilir. Terletici 1:
Andız otu kök ıo g
Deve kulağı tüm bitki 10 g
Fındık çiçek tırtılı 10 g
Ihlamur çiçek 30 g
Mürver çiçek 40 g
6 g karışıma 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Duruma göre 2 çay fincanı sıcak olarak yudum yudum içilir. Çayı yatakta içtikten sonra iyice örtünerek yatmak yerinde olur. Terletici 2:
Mürver çiçek 50 g
5 g kuru veya taze çiçeğe 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk kaynatılır. Günde 2 çay fincanı sıcak olarak içilir.
622
Terletici 3:
Ihlamur çiçek 30 g
Sığırkuyruğu çiçek 30 g
Mürver çiçek 40 g
5 g karışıma 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Sıcak olarak 1-2 çay fincanı içilir. Yüz Derisini Yumuşatıcı: Mürver çiçek 50 g
30 g çiçeğe 300 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Yüze bu çayla pansuman yapılır. Zatülcenp (Satlıcan): Adaçayı yaprak 15 g
Keçisakalı çiçekli sürgünler 15 g
Mısır püskül 15 g
Yapışkan otu bitki 25 g
Mürver çiçek 30 g
180 g karışım 1 litre suda 15 dk kaynatılıp süzülür. Günde 5 çay fincanı içilir.
Kısa Açıklamalar:
• Taze mürver yaprakları ezilip biraz sirke karıştırılarak apseye bağlanabilir.
• Sigarayı bırakmaya çalışanlar kuru mürver yapraklarım sararak içebilir.
• Gut hastalığı ve romatizma için, kuru çiçekleri sirkede dinlendirilerek yapılan sirkesinin kullanımı ö-nerilmektedir. 170-200 g çiçek 1 litre sirkede, oda sıcaklığında 10 gün dinlendirilip süzülür. Günde 1-2 yemek kaşığı içilir.
• Diş ağrısını hafifletici olarak mürver çiçek çayı birkaç dk ağızda tutulur.
• Kulak ağrısında kulağa ılık mürver çiçeği çayı damlatılır.
• Mürver kökünün şarapta kaynatılmasıyla elde edilen sıvı güçlü bir ödem çözücüdür.
• Mürver meyvesi marmeladı ve pişirilmiş meyve suyu, sinirsel kalp şikâyetlerini önler, uykusuzluğu giderir ve sindirime yardımcıdır.
• Olgun meyveler suda kaynatılır, ezilerek tel süzgeçten geçirilir, içine elma ve biraz şeker karıştırılıp tekrar kaynatılır. Koyu çorba kıvamında bir sıvı elde edilir. Bu çorba soğuk ve sıcak olarak içilebilir, kan temizleyici ve peklik söktürücüdür.
• Aynı miktarda çakal eriği meyve suyu ve mürver meyve suyuna karanfil, tarçın ve şeker karıştırılarak hafif ateşte kısa süre kaynatılır. Elde edilen koyu sıvı soğuk algınlığı, öksürük, grip ve bronşitte çok iyi bir koruyucu ve tedavi edicidir.
• Sulandırılmış çiçek özü koli bakterilerini öldürür.
• Taze toplanmış olgun meyveler sütte kaynatılıp tel süzgeçten geçirilir. Elde edilen püre rahatlatıcı, sancı kesici, tedavi edici olarak yanıklara ve hemoroide bağlanır.
• Çiçekleri birçok çaya tat verici ve içimi kolaylaştırıcı olarak karıştırılır.
• Hayvan tedavisinde de mürverden yararlanılır.
• 50-60 g taze mürverle 25 g çayır papatyası karışımına 1 litre sıcak su eklenir, 15 dk demlenip süzülür. Karışımla kanayan yaralar temizlenir.
• Kozmetik ve ilaç sanayiinde kullanılmaktadır.
• Mürver kökü ruhu sinüzit iltihabının çözülmesini ve şişliğin inmesini sağlar.
• Taze yapraklarının her türlü haşaratı yok ettiği ileri sürülmektedir. Bu nedenle bazı bahçıvanlar taze yapraklarını kaynatarak bitkilere püskürtür. Ayrıca köstebeğin kazdığı yollara konan taze yapraklarının köstebekleri kaçırdığı ileri sürülmektedir.
