Meyan
MEYAN
GLYCYRRHIZA GLABRA L
Papilionaceae
Glycyrrhiza Yunanca tatlı anlamındaki gtykys ve kök demek olan rhiza sözcüklerinden türemiştir. Almanya, İspanya, Kuzey İtalya, Dal-maçya, Macaristan, Ukrayna, Doğu Akdeniz kıyılan, Anadolu, Suriye ve Asya’da yetişir.
5000 yıl önce yazılmış olan Mısır papirüslerinde, solunum organları hastalıklarının tedavisinde kullanılan bir çok reçetede meyan vardır. Meyan Çin’de özellikle başka bitkilerle karıştırılarak, boğaz iltihapları, öksürük, kalp çarpıntısı, mide sancıları, sinirsel mide hastalıkları ve yara tedavisinde kullanılmış ve kullanılmaktadır. Yunanlılar Glycyrrhiza Glabra’yı, Çinliler ve Moğolistaniılar ise Öncelikle Glycyrrhiza Uralensis’i kullanmaktadırlar. Moğolistan’da damar hastalıklarında kullanılmaktadır. Budistler belirli bir dini seromoniyîe elde ettikleri suyuna tedavi maddesi olarak çok değer vermektedir. Romalılar meyan için tatlı kok anlamına gelen radix dulcis adını kullanıyordu.
Hippokratçılar bitkiyi sadece dıştan uygulamıştır. Theophrast ve Dioskorides bitkinin kökünün suyunu öksürükte, gırtlak ve bademcik iltihaplarında kullanmıştır. Dioskorides kökünün suyundan yapılan merhemin çok iyi bir yara merhemi olduğunu yazmıştır. Ortaçağda yazılmış olan kitaplarda kökünden preslenen suyu kaynatılarak yapılan şurubunun ses kısıklığı, öksürük, solunum organları hastalıkları, verem ve göğüs sancılarında uygulandığı yazmaktadır. Tıbbi Nitelikleri: Balgam söktürücü, bronşit önleyici, güçlendirici, kan temizleyici, idrar söktürücü, sindirim kolaylaştırıcı.
Kullanıldığı Yerler: Astım, ağız içi yaralan, bronşit, hava yutma, kramplar, mide, öksürük, peklik, solunum organları hastalıkları. Botanik: Anadolu’da dağınık olarak yetişir. Güneydoğu Anadolu’da kısmen tarımı da yapılır. Birçok türü vardır. Anadolu’da Glycyrrhiza Gîandulifera türü yabani olarak daha yaygın yetişir, aynı amaçla kullanılır. Meyan çok yıllıktır, boyu yetiştiği yere ve toprağa göre 20-100 cm arasında değişir. Kalınlığı 4-25 cm arasında değişen kök toprağın derinlerine kadar iner, odunumsudur, dışı kahverengi, içi soluk sarıdır. Kök yumuşak toprakta çok daha iyi gelişir. Toprağın yumuşaklığı ve nemi kökün gelişrmi-ni doğru orantılı etkiler. Yaprakların üzerine dizildiği saplar 10-20 cm arasında değişir. Yapraklar sarmal olarak sıralanmıştır, son yaprak uzun saplıdır. Açık yeşil yapraklar elips biçimlidir, yaprak damarları belirlidir. Yaprak altlarında nokta biçiminde, reçineli yapışkan bezeler vardır. Dikine duran çiçek salkımlarının boylan 15 cm’e ulaşabilir. Çiçekler soluk mavi, çok seyrek olarak da açık sarıdır. Haziran ağustos ayları arasında açar. Kahverengi tohumlar 4 cm uzunluğunda, 2 mm genişliğinde yuvarlak veya böbrek biçimlidir. Nelerinden Yararlanılır: Kökünden yararlanılır. Kök soyulmuş ve soyulmamış olarak ikiye ayrılır. Toplanması ve Saklanması: 2-3 yaşındaki bitkinin kökü mart, nisan veya ekim, kasım aylarında topraktan çıkarılır, güneşte kurutulur.
Kokusu ve Tadı: Kökün kendine özgü güzel kokusu vardır, oldukça tatlıdır.
Yan Etkileri: Önerilen ölçülerin üzerinde uzun süre kullanılmamalıdır. Seyrek olarak baş dönmesi, hafif baş ağrısı, ödem, yorgunluk ve susuzluk yapabilir. Kadınlarda erkeklerden daha etkilidir. Fazla miktarda ve uzun süre alman meyan kökü içindeki glisirhi-zinik asit tansiyonu yükseltir. Uzun süre mide tedavisinde kullanabilmek için eczanelerde bulunan, bu asitten arındırılmış meyan kökü alınabilir.
Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri:
Çay: 1 çay kaşığı ince kıyılmış köke 150 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde 2-3 çay fincanı içilir.
Su: Taze kök preslenerek elde edilir. Meyan baiı olarak adlandırılır.
Meyan kökü özü: Taze kökten preslenen suyu kaynatılarak yapılır.
İçindeki Bazı Maddeler: Ana madde glisirhizin (sapo-nin özelliği gösterir, zehirsizdir, balgam sökücüdür), tanen, yağ, nişasta, eterli yağ, acı madde, asparagin, oksalik asit, reçine, şeker.
REÇETELER
Aft:
Meyan kök 50 g
50 g kök 250 mi suda 5 dk kaynatılıp süzülür. Ağız, sıvı ağızda kısa süre tutularak, günde 3-4 kere çalkalanır. Ağız Kokusu:
Meyan kök 100 g
100 g kök ince kıyılır, 1 litre beyaz şarapta 10 gün dinlendirilip süzülür. Ağız, şarap ağızda kısa süre tutularak., günde birkaç kere çalkalanır. Anjin:
Meyan kök 50 g
10 g kök 450 mi suda. su yarıya ininceye kadar, kısık a-teşte kaynatılıp süzülür. 1-3 gün, tümü günde i kerede yudum yudum içilir. Balgam Söktürücü:
Hatmi kök 25 g
Öksürük otu kök 25 g
Sinirli ot yaprak 25 g
Meyan kök 25 g
3 çay kaşığı karışıma 150 mi kaynar su eklenir. 10 dk demlenip süzülür. Günde 3-4 çay fincanı içilir. Böbrek ve İdrar Torbası Hastalıkları: Hatmi kök 10 g
Öksürük otu yaprak 10 g
Sinirli ot yaprak 10 g
Meyan kök 20 g
1 çay kaşığı karışıma 150 mi kaynar su eklenir. 10 dk demlenip süzülür, balla tatlandırılır. Günde 3-4 çay fincanı yudum yudum içilir.
Ergenlik Çağında Ses Değişimi, Ses Kısıklığı:
Zulfa otu yaprak 20 g
Oğul otu yaprak 40 g
Meyan kök 40 g
2 yemek kaşığı karışıma 500 mi kaynar su ekienir, 20 dk demlenip süzülür. Günde 3 çay fincanı içilir.
Gastrit:
Ayrık otu kök 10 g
Hatmi kök 10 g
Papatya çiçek 10 g
Rezene tohum 10 g
Meyan kök 10 g
3 g karışıma 150 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Akşamlan l çay fincanı İçilir.
Göğüs Çayı {Fiamm, Kroeber): Anason tohum 10 g
Öksürük otu yaprak 10 g
Hatmi kök 40 g
Meyan kök 40 g
1 çay kaşığı karışım, 150 m! suda 2 dk kaynatılıp süzülür. Günde 2-4 çay fincanı içilir. Göz İltihabı:
Meyan kök 50 g
25 g kök kıyılır, 250 mi kaynar su eklenir, l saat demlenip süzülür. Gözlere pansuman yapılır. Hava Yutma, Kramp Çözücü: Meyan kök 50 g
15 g kök, 300 mi suda 5 dk kaynatılır, S-10 saat demlenip süzülür. Hava yutmada soğuk olarak günde 3-4 çay fincanı, kramp çözücü olarak günde 2 çay fincanı içilir. Öksürük l:
Meyan kök 50 g
20 g kök 500 mi soğuk suda, 10-12 saat demlenip süzülür. Yemek saatleri arasında günde 3 çay fincanı içilir. Öksürük 2:
Anason tohum 10 g
Rezene tohum 10 g
Öksürük otu yaprak 10 g
Sinirii ot yaprak ıo g
Meyan kok 10 g
1 çay Kaşığı karışıma 150 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde 2-3 çay fincanı içilir.
Öksürük 3:
Ebegümeci Hatmi
Öksürük otu Siğırkuyruğu Tavşan otu Meyan
çiçek 10 g
kök 10 g
yaprak 10 g
yaprak 10 g
kök 10 g
kök 10 g
1 çay kaşığı karışıma 150 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde 3-4 çay fincanı içilir. Üjser i;
Meyan kök 50 g
50 g kök 1 litre suda 5 dk kaynatılır, 8-10 saat demlenip süzülür. Tüm güne bölünerek içilir. Ülser 2:
Meyan kok 50 g
15 g kök 500 mi suda 30 dk kaynatılıp süzülür. Sıvı yarıya inmiş olur. Günde 2 çay fincanı içilir.
Yanıklar:
Meyan kök 15 g
Bal 300 g
15 g kök ince dilimlenir, sıcak balın içinde 2 saat demle-
nip süzülür. Merhem olarak yanığın üzerine sürülür.
Kısa Açıklamalar:
• Mide ve onikiparmak ülserinde meyan suyuyla Çok başarılı tedaviler yapıldığı ileri sürülmektedir.
• Bazı ilaçlara tat vermek için eklenir.
• Büyükbaş hayvanlar bronşit olduklannda veya ök-sürdüklerinde sularına meyan kökü karıştırılması önerilmektedir.
