Mercan Köşk
MERCANKÖŞK
Macuran Otu, Mercengüş
ORIGANUM MAJORANA L
Labiatae
Majorana Hortensis Moench. O. Majoranoides Willd. Amaracus Majorana Schnitz et Theilung.
Origamım adının, bitki göz tedavi maddesi o-larak kullanıldığı için görmek anlamındaki horan ve parlak anlamındaki gano’o sözcüklerinden geldiği ileri sürülmektedir. Majoran adının ise acı anlamındaki atnarakos sözcüğünden türediği sanılmaktadır. Eski e-serlerde majoran yerine çoğunlukla sampsyc-hon sözcüğünün kullanıldığım görüyoruz. Anavatanının Hindistan’dan Akdeniz kıyılarına kadar olan bölge olabileceği kabul edilmektedir. Avrupa’da bahçelerde yetiştirilir. Mısırlıların mercanköşke sofo dediği, bitkiyi Osiris’e adadıkları ve tarımını yaptıkları sanılmaktadır. Yunanlılar ve Romalılar mercanköşkün Afrodit’e adanmış kutsal bir bitki olduğuna ve bu nedenle bitkiden yapılan merhemin ve şarabın cinsel gücü artırdığına inanıyorlardı. Ayrıca bitkiyi baharat ve ilaç olarak, ve çelenkleri süslemede kullanıyorlardı. Bitki 16, yüzyılda Avrupa’da baharat olarak kullanılmaya başlanmıştır. İlaç olarak özellikle baş ağrısı, sinir sancısı, epilepsi, nezle, göz iltihapları ve akrep sokmasına karşı ve menstrüasyon söktürücü olarak kullanılmıştır. Güçlendirici ve sinir yatıştırıcı olarak inek içya-ğıyla mercanköşkten yapılan merhem (amaracinum) yaygın olarak kullanılmıştır. Ortaçağda Arap hekim-îer bitkiyi özellikle baş ağrısı, migren, yüz çekilmesi, hıçkırık ve sarhoşluğa karşı uygulamıştır. Ortaçağda Avrupa’da konuşmakta zorluk çeken çocuklara suyu içirilmiştir.
Dioskorides mercanköşke mezür ana demiştir. Matthi-olus bitkiyi ödem, idrar tutukluğu, nefes darlığı, karın ve kulak ağrıları için önermiştir. Lonicerus bitkinin güçlendirici, idrar ve menstrüasyon söktürücü, sindirim kolaylaştırıcı, epilepsiyi tedavi edici olduğunu, Leclerc kramp çözücü olduğunu belirtmiştir.Madaus hafif sinirsel hastalıkların tedavisinde kullanıldığını, spazm çözücü olduğunu, yağıyla varislerin, romatizmalı ve gut hastalıklı, sertleşmiş eklem ve bezelerin masajlan-dığını yazmıştır.
Tıbbi Nitelikleri: Antiseptik, yüksek tansiyonu düşürücü, kramp çözücü, ağrı kesici, gaz söktürücü, terletici, sakinleştirici. Kullanıldığı Yerler: Kansızlık, ishal, safra kesesi rahatsızlıkları, uykusuzluk, menstrüasyon bozuklukları, soğuk algınlığı, romatizma. Bitki Özellikle sindirim ve karaciğer rahatsızlıklarında etkilidir.
Botanik: Ülkemizin güney kıyılarında doğal olarak yetişir. Yumuşak, humuslu, çok ıslak olmayan topraklan sever. Taze gübrelenmiş toprakları sevmez. Dona karşı çok duyarlıdır. Uygun iklimi olan birçok ülkede tarımı yapılmaktadır. Kışın soğuk olan yörelerde yıllık bitki olarak yetiştirilir. Tohumlan sıcak bir yerde filizlendirilir, don tehlikesi geçince bahçenin rüzgâr almayan bir köşesine dikilir.
Dikine büyüyen gövde ve dalları incedir, üstleri kıllarla örtülüdür. Ters yumurta biçimli yapraklar düz kenarlıdır ve uçları küttür. Alt ve üstleri gümüşi tüylerle kaplıdır, karşılıklı, kısa saplı veya gövdeye yapışıktırlar. Boyları 0,5-2 cm, genişlikleri ise 0,5-1 cm arasında değişir. Haziran ayından itibaren açmaya başlayan çiçeklerin renkleri açık kırmızıdan beyaza doğru değişir.
Nelerinden Yararlanılır: Kökü dışında tüm bitkiden ve taze bitkiden elde edilen yağından yararlanılır. Toplanması ve Saklanması: Bitki toprağın hemen üzerinden kesilerek küçük demetler halinde veya tahta tabanlara serilerek gölge ve havadar yerlerde kurutulur. Kurutulurken ıslanmaması gereklidir. Güneşte kurutulan bitki koku ve özelliklerini biraz kaybeder. Kaliteli kuru mercanköşk yeşil renklidir. İçinde yabancı madde bulunmaması gerekir. İyi kurutulmamış bitkide küf ve toprak kokusu olabilir. Hava geçirmeyen kaplarda nemden çok iyi korunarak uzun yıllar saklanabilir. Bitki öğütülerek toz durumuna getirildiğinde içindeki eterli yağ süratle uçtuğundan çok kısa sürede kullanılması gerekir. Kokusu ve Tadı: Akrabaları olan güvey otu ve kekik gibi güçlü, nanemsi bir kokusu vardır. Kuruyunca tadı keskinleşir.
Yan Etkileri: Önerilen süre ve ölçüde alındığı sürece herhangi bir yan etkisi yoktur. Uzun süre yüksek Ölçüde ve devamlı kullanıldığında göz kararması, baş ağrısı ve baş dönmesi yapabilir. Taze bitki deri ve göz iltihapianmasma neden olabilir. Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri: Çay: 1 çay kaşığı kıyılmış bitkiye 150 mi kaynar su eklenir, 5 dk demlenip süzülür. Dolu 1 çay kaşığı bitki yaklaşık 1,5 g’dır. Tatlandırılmadan sıcak olarak içilir.
Uzun süre demlendiğinde acıtaşır. İçileceği zaman taze olarak yapılmalıdır.
Yağ: Taze çiçekli bitkiden damıtma yöntemiyle veya eski bir yöntem oian zeytinyağında yatırmayla elde edilir, ince kıyılmış 20 g mercanköşk bir şişeye konur ve üzerine 50 mi zeytinyağı eklenir, ağzı kapalı olarak 2-3 hafta güneşte dinlenmeye bırakılır. Ara sıra şişe hafifçe sallanmahdır. Bir kesme şekere damlatılarak yenir veya ılık suya karıştırılarak içilir. Masaj yağı olarak kullanılır.
Merhem: 4-6 g taze mercanköşk suyu, 30 g tuzsuz te-reyağıyla çok İyi karıştırılarak yapılır. Veya 1 çay kaşığı kuru mercanköşk toz durumuna getirilir, 1 çay kaşığı saf alkolle karıştırılır. Birkaç saat dinlenmeye bırakıldıktan sonra, içine 1 çay kaşığı tuzsuz tereyağı karıştırılır. Tüm karışım bir su banyosunda karıştırılarak ısıtılır. Bir tülbentten süzülerek soğumaya bırakılır. Merheme 1 çay kaşığı bahçe nanesi, 1 çay kaşığı adaçayı da eklenebilir. Bu merhem kısa süre saklanabileceğinden fazla yapılmamalıdır. Banyo: 150-200 g kıyılmış mercanköşke 1 litre kaynar su eklenir, 20 dk demlenir. Süzülmeden banyo suyuna karıştırılır.
İçindeki Bazı Maddeler: Eterli yağ, acı madde, tanen, terpen, terpinol, maden tuzlan, kafur.
REÇETELER
Ağır ve Sürekli İshal:
Dar yapraklı sinirli ot yaprak 50 g Mercanköşk bitki 50 g
Kıyılarak birbirine karıştırılır. 1 yemek kaşığı karışım 500 mi kırmızı şarapta, kısık ateşte 30 dk kaynatılıp süzülür. Saatte bir 2 yemek kaşığı içilir.
Boğmaca:
Okaliptüs yaprak 15 g Mercanköşk bitki 30 g
Karışıma 250 mi kaynar su eklenir, 20 dk demlenip süzülür, 250 g toz şeker karıştırılır. Yaşa göre günde 3-5 çay kaşığı içilir.
Bu reçete küçük çocuklar için çok uygundur.
Bronşit:
Adaçayı Mersin Sabun otu Mercanköşk
yaprak 20 g
yaprak 25 g
bitki 25 g
bitki 30 g
5 yemek kaşığı kanşım l litre suda 5 dk kaynatılıp süzülür. Baüa tatlandırılarak her yarım saatte bir, yarım çay fincanı içilir.
Rahim Bağlarının Uzaması, Beyaz Akıntı: Mercanköşk yağ 50 mi
Günde 3 kere 10 damla yağ bir kesme şekere damlatılarak yenir.
Her Türlü Baş Ağrısı: Mercanköşk bitki veya kok 50 g
10 g kıyılmış bitki veya köke 250 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür.
Sıcak olarak içilir. Omuzlar mercanköşk yağıyla masajla-nır. Sessiz ve karanlık bir yerde yatarak dinlenilir. İştah Açıcı:
Adaçayı yaprak 25 g
Oğul otu yaprak 25 g
Mercanköşk bitki 25 g
Kıyılır ve çok iyi karıştırılır. 2 çay kaşığı karışıma 200 mi soğuk su eklenir, 8 saat demlenip süzülür. Günde 3 çay fincanı içilir.
Korku:
Mercanköşk bitki 50 g
10 g kıyıîrnış bitkiye 200 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Biri yatmadan önce olmak üzere günde 3 çay fincanı içilir.
Kronik İnce ve Kalınbağırsak İltihabı, Sindirim Kolaylaştırıcı:
Adaçayı yaprak 25 g
Bahçe nanesi yaprak 25 g
Lavanta çiçek 25 g
Mercanköşk bitki 25 g
3 g karışıma 150 mi kaynar su eklenir, ıo dk demlenip süzülür. Akşamlan i çay fincanı içilir. Mide Krampları:
Mercanköşk bitki veya kök 50 g
S g kıyılmış bitki veya köke 250 g sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Yemek saatleri arasında 1 çay fincanı içilir.
Romatizma 1:
Adaçayı yaprak 150 g
Mercanköşk bitki 150 g
Karışım 1 litre suda kaynama noktasına kadar ısıtılır, 10 dk demlenip süzülür. Banyo suyuna karıştırılır. Romatizma 2:
Mercanköşk banyo
Gün aşırı 8-10 dakikalık 6 banyo yapılır. Yanı sıra eklemler yağıyla ovulur. Süt Artırıcı:
Anason tohum 25 g
Dere otu tohum 25 g
Rezene tohum 25 g
Mercanköşk bitki 25 g
l çay kaşığı karışım 150 mi suda 10 dk kaynatılıp süzülür. Günde 2 çay fincanı sıcak olarak içilir.
Yatıştırıcı:
Mercanköşk kuru bitki 50 g
8 g kıyılmış kuru mercanköşke 250 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Yatmadan önce sıcak olarak içilir.
Uykusuzluk, Bebeklerde Gaz Sorunları 1: Mercanköşk merhem 25 g
Bebeğin göbeğine mercanköşk merhemiyle masaj yapılır.
Uykusuzluk, Bebeklerde Gaz Sorunları 2:
Mercanköşk bitki 50 g
5 g bitkiye 50 mi kaynar su eklenir, 15 dk demlenip süzülür. Yatmadan önce 20-25 damla İçilir.
Kısa Açıklamalar:
• Burun tıkanıklıklarında bebeklerin burunlarına merheminin sürülmesi önerilmektedir.
• Gut hastalığında yağı iyi bir sancı dindiricidir, San-cıyan yer yağıyla ovulur.
• Mercanköşk banyosu her türlü bitkinlikte iyi bir güçlendiricidir.
• Soğuk algınlığında terletici olarak çayının içilmesi önerilmektedir.
• Kansızlıkta sindirimi destekleyici ve iştah açıcı olarak günde 2 çay fincanı içilir.
• Rahim krampları ve menstrüasyon bozukluğu için menstrüasyonun başlamasından 2-3 gün önce, her gün yarmadan önce 1 çay fincanı çayı içilir ve menstrüasyonun sonuna kadar devam edilir.
