Limon Ağacı
LİMON AĞACI
Sulu zırtlak
CITRUS LİMON (L) BURM.
Rutaceae Citrus Limonum Risso
Limon sözcüğünün Sanskritçe Umu sözcüğünden geldiği ileri sürülmektedir. Sanskritçe’den Farsça’ya, sonra Arapça’ya limûn İtalyanca’ya limone olarak geçen sözcük Türkçe’de limon olarak kullanılmaktadır. Latince adı ortaçağda italyanca’dan alınmıştır. Uygur Türkleri limona Sankritçede kullanılan matulunga sözcüğünden gelen matulung adını vermişlerdir. Limon adı 11. yüzyıldan itibaren Batı Türkleri ve Anadolu’da kullanılmaya başlanmıştır.
Limon en yakın akrabası Citrus Medica L. ile birlikte yabanî olarak Hindistan’da Himalaya dağlan eteklerinde ve Çİnhindİ yarımadasının kuzeyinde yetişmektedir. Limonu insanların kullandıklarına ait ilk işaretlerle Himalayalann yakınlarında, Güneydoğu Asya’da, Kuzeybatı Hindistan’da karşılaşılmaktadır. Mısırlılar limonu kolİğe karşı, afrodizyak ve ateş düşürücü oiarak uygulamıştır. Yunanlıların limonu Büyük İskender’in Anadoiu üzerinden Asya’ya yaptığı seferler sonucu tanıdıkları sanılmaktadır. Kristof Kolomb limonu 1493 yılında Haiti’ye götürmüştür. Daha sonra Amerika kıtasına yayılmıştır. Amerika’da 1894 yılındaki çok güçlü donda tüm limon ağaçları öldü. Amerikalılar 1874 yılında soğuğa ve dış etkilere daha dayanıklı bir limon ağacı yetiştirmeyi başardıklarından bu yeni tür oradan tüm Batı Amerika’ya ve dünyaya yayıldı. Tabernaemontanus limonun zehire, mide ve bağırsaklardaki çürümelere karşı olumlu etkisini Övmüş ve zehirlenmeye, vebaya ve üzüntüye karşı limon içeren birçok reçete yazmıştır. Limon şurubunu ise (limonata) çok şarap içmiş olanlara Önermiştir, italyanlar limonatayı Araplardan öğrenip tüm Avrupa’ya tanıtmıştır.
Birçok ülkede limonun ve ağaç kavu-nunun insanları ve hayvanları kötü ruhlardan koruduğuna inanılmaktadır.
Ortaçağın başlarında Avrupa’da li-monun zararlı, zehirli olduğu ileri sürülmüş, ancak halk arasında yayı-lan bu rivayet kısa sürede unutulmuştur.
Tıbbi Nitelikleri: Antiseptik, ateş düşü-fl^^H rücü, kan dindirici, kolesterol düşürücü. Araştırmalar limon suyunun kolera bakterilerini öldürdüğü gös-termiştir. 2 g limon suyu 100 g sudaki kolera mikrop-larını 30 dakika içerisinde tamamen yok eder. Kullanıldığı Yerler: Anjin, damar sertliği, ağız içi iltihapları, bitkinlik, böcek sokması, burun kanaması, dış kulak agnsl/ tlmak güçlendirici, grip, iştahsızlık, kan dolaşımını güçlendirici, kolesterol, mide bulantı-sı, salgın hastalıklar, sebore, sindirim bozukluğu. Botanik: Ülkemizde Doğu Karadeniz, Akdeniz ve Ege bölgesinde yetiştirilir. Boyu 5-6 m olan küçük bir a-gaçtır 5_]0 cm boyundaki parıak yaprakların kenarla-n yuvarıak ve dişlidir, saplan dar kanatlıdır. 1-2 cm çapındaki çiçeklerin içi beyaz, dışı açık pembedir. Sü-rekli çiçek açar. Ağaçta olmuş ve yarı olmuş meyve de görülür. Meyve 5-10 cm boyunda ve sarı renklidir.
Nelerinden Yararlanılır: Meyvesinden, meyve kabuğumdan yfi kabuğundan elde eduen yeterli yağımdan v ararı anılır.
Toplanması ve Saklanması: Meyve tam olarak olgunlaştıktan sonra toplanır, özel depolama yöntemiyle saklanır. Meyve kabuğu iri olarak rendelenir, gölgede çok iyi kurutulur, kapalı kaplarda saklanır. Meyve kabukları havalı fırınlarda 50°C’de kurutulabilir.
Dış satım için meyvenin tam sararmadan toplanması gerekmektedir.
Tam olgunlaşmış limonun kabuğu parlak açık sarı ve yumuşaktır. Kabuğunun rengi hafif kahverengimsi sarıya dönüşen ve çok yumuşak olan limon istenilen olgunluk dönemini geçmiş demektir. Ayrıca, içi geçmeye başlayan limonun kabuğunda çatlaklar oluşur, kabukta buruşma başlar ve kabuk sertleşir. Limon evde oda sıcaklığında bozulmadan 7-8 gün saklanabilir. Serin bir yerde, tek tek gazete kağıdına sarılarak, bir sepet içinde 1 aya yakın saklanabilir. Ancak limonlar birbirlerini ezmemeli ve diğer narenciye türleriyle birlikte saklanmamalıdır. Limon ve limon suyu dondurularak 1 yıl saklanabilir. Kokusu ve Tadı: Kendine özgü güzel bir kokusu vardır. Suyu ekşi ve büzücüdür. Kabuk hafif acımsıdır. Yan Etkileri: Herhangi bir yan etkisi yoktur. İçinde citrus eterli yağlan bulunan losyonlar kullanıldıktan sonra 8-12 saat güneşe çıkılmamalıdır. Citrus eterli yağları güneşte cilde zarar verir. Ciltte pigment lekeleri, kızarıklıklar, yanık kabarcıkları oluşur. Bu değişiklikler genellikle güneş banyosundan saatlerce veya günlerce sonra oluşmaktadır. Süre ve verdiği zarar cilt tipine göre değişiklik gösterir. Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri: Meyve kabuğundan, meyve kabuğundan çıkarılan yağdan, meyve suyundan, sirkesinden yararlanılır.
Eterli Yağ: Kabuğun su buharıyla damıtılmasından elde edilir.
1 litre eterli yağ elde edebilmek için yaklaşık 3 bin İİ-mon kabuğu gereklidir.
Eterli yağ doğrudan uygulandığında kısa sürede bakterileri ve mantarları öldürür. Apseslere, arpacığa, derideki iltihaplı sivilcelere, İdrar yollan iltihaplarına, enfeksiyonlu artirite ve kalp kasları iltihaplarına neden olan stafilakoklar limon yağıyla temas ettikten 5 dakika sonra Ölür. Akciğer, beyin zarı, orta kulak ve karın zan iltihabına neden olan pnömokoklar limon yağıyla tedavi edildiklerinde en geç 3 saat içinde ölür. Tifoya neden olan salmo-nella typhi bakterisi yoğun limon yağı etkisi altında kalırsa yaklaşık 1 saat sonra ölür. Meyve kabuğu: Limon haşarat ve hastalıklara karşı ilaçlanır. Limon kabuğundan yararlanabilmek için ı-lık suya biraz sıvı bulaşık sabunu karıştırıldıktan sonra limonlar içinde İyice yıkanır ve bol suyla çalkalanıp temiz bir bezle kurulanır.
Meyve suyu: Buzdolabında veya serin bir yerde saklanan limon oda sıcaklığına gelmeden sıkılmamalıdır. Limon sıkılmadan önce sert bir yerde üzerine hafif
bir baskı yapılarak yuvarlanmalıdır. 40-5Ü°C suda birkaç dakika bekletilen limon daha kolay sıkılır. Limon sirkesi: Limon sirkesi yapabilmek için 5 sulu limon, 1 litre elma veya üzüm sirkesi gerekir. Limonlar yumuşak beyaz iç kabuk zedelenmeden soyulur ve preslenir. Eîde edilen limon suyu ve posa 1,5 litrelik ağzı geniş bir şişeye konur. 1 litre elma ve-va üzüm sirkesi 50°C’ye kadar ısıtıldıktan sonra limon suyuna eklenir ve şişenin ağzı kapatılır. Limon sirkesinin oluşması yaklaşık 14 gün sürer. Bu süre i-çinde şişe ara sıra çok iyi çalkalanmalıdır. Olgunlaşan sirke ince bir süzgeçten süzülür. İçindeki Bazı Maddeler: Taze limon kabuğunda %1,4 eterli yağ (limonen, kamfen, pinen, yaklaşık %5 sit-rat).
Limona kokusunu ve tadını eterli yağındaki sitral verir. Ancak günümüzde sitral sentetik olarak da elde edilmektedir, bu nedenle limon yağı alırken doğal olmasına dikkat edilmelidir. Limon suyunun %90′ı sudur. İçinde limon asidi, madenler {potasyum, magnezyum, fosfor, kalsiyum, sodyum, demir), karbonhidratlar, meyve şekeri, C vitamini (100 g limonda 55 mg), pantotenik asit, niasin.
Limon asidi limonu çabuk bozulmaktan korur ve limona ekşi tadını verir. İnsan vücudunda diğer asitler ve enzimlerle, sindirimin en mükemmel biçimde işlemesine yardımcı olur.
100 g limonda 149 mg potasyum,ll mg kalsiyum, 28 mg magnezyum, 2 mg selenyum vardır. Limondaki başlıca bioflanovoidler hesperedin, kuersitin, naringin ve sitrmdir. Sindirim organlarındaki bakteriler tarafından şeker molekülleri parçalanarak kuersetine dönüştürülür. Bioflanovoidler tüm meyveye dağılmıştır, ancak meyveyi dilimlere bölen beyaz zarda daha çok bulunmaktadır. Bu zarın tadı a-cımsıdır, ancak bu değerli bioflavonoidleri alabilmek için tüm limonun zarıyla yenmesi önerilmektedir. Bu maddeler ilk oiarak Nobel ödüüü Albert Szent-Györgyi (1893-1986) tarafından bulunmuş ve vitamin P olarak adlandırılmıştır. Ancak sonraki araştırmalar bu maddelerin vitamin değil limona rengini veren maddeler olduğunu göstermiştir. Bu nedenle bu maddelere Latince san anlamma geîen flavus sözcüğünden türemiş flavonoid ve bioflavonoid denmiştir. Bioflanovoidler tüm narenciye türlerinde bulunur. Damar duvarlarının esnek ve kılcal damarların geçirgen kalmalannı sağlar.
Kuersitin doğal bir antihistaminİk, virüs öldürücü ve katarakta karşı koruyucudur. Ayrıca serbest radikallerin pankreasa zarar vermesini önleyerek şeker hastalığına karşı da koruyucu rol oynar. Doğal bir vitamin güçlendiricidir.
REÇETELER
Aft:Limon su 50 mi
Aynı miktarda ılık su ve 1 çay kaşığı balla karıştırılır. Günde 3-4 kere ağız çalkalanır.
Anjin:Limon su 50 mi
10 mi limon suyu 50 mi suyla karıştırılır. Günde birçok kez gargara yapılır. Böcek Isırması veya Sokması: Bal süzme 5 mi
Limon sirke 5 mi
Limon yağ 2 damla
Bal ve 2 damla limon yağı iyice karıştırılır. Önce varsa böceğin iğnesi çıkarılır, ışınlan yer karışımla masajlanır. Limon sirkesi 1 kahve fincanı suyla karıştırılır. Karışımda ıslatılan bir gazlı bez sokulan veya ışınlan yerin üzerine konur. Işınlan yere sadece limon suyu da sürülebilir. Cilt Bakımı, Yüz Derisini Gençleştirici 1 (Das Beste): Limon ince dilimlenerek yüze konur. Göz kapaklarına peygamber çiçeği çayıyla ıslatılmış pamuk konur.
Cilt Bakımı, Yüz Derisini Gençleştirici 2: Limon su 25 mi
Bal süzme 25 mi
Çok iyi çırpılır. Yüze sürülüp 20-30 dk bırakılır, ılık suyla çok iyi yıkanır. Gut Hastalığı:
Limon su -
Günde 1 limon suyu içerek başlanıp 6 limon suyuna çıkılır, tekrar l’e inilerek kür yapılır. Kür 1 hafta arayla 3 kere tekrarlanır. Ekzama:
Bal süzme 50 mi
Limon yağ 10 mi
10 damla limon yağı 10 mi süzme balla karıştırılır, sonra 200 mi saf ılık su eklenir ve çok iyi karıştırılır. Karışımda ıslatılan gazlı bez hasta olan yere konur, ekzamanın durumuna göre 20-25 dakika bırakılır. İşlem duruma göre günde 2-4 kere tekrarlanır.
Ekzamalı yer çok kaşınıyorsa, kaşıntıyı kesmek için Çizerine birkaç damla limon suyu sürütebilir. Limon suyu başlangıçta biraz yanma yapar, ancak yanma ve kaşıntı çok kısa sürede kesilir.
Grip:
Akdeniz kekiği yaprak 20 g
Limon ağacı yaprak 30 g
25 g karışıma 500 mi kaynar su eklenir, ılıyıncaya kadar demlenip süzülür. İkiye bölünerek sabah akşam içilir. Haşarelerden Koruyucu: Limon yağ 10 mi
200 m! suya 20-25 damla limon yağı karıştırılır ve bir filtreyle odanın her tarafına püskürtülür. Kısa sürede tatarcıklar ve sivrisinekler kaçar.
Açık havada tatarcıklardan ve sivri sinekten korunmak için eritilen bir muma yaklaşık 10 damla limon yağı konur. Karışım ortasına bir fitil konan bîr bardağa veya benzeri bir kaba konarak donması beklenir. Vücuda limon yağs sürmek de koruma sağlar.
İdrar Torbası Taşları: (Biltz) Limon su
İlk gün yarım yemek kaşığıyla başlanarak, günde 2 yemek kaşığına çıkılana kadar günde yarım yemek kaşığı artırılarak limon suyu içilir. Sonra yarım yemek kaşığına düşünceye kadar aynı şekilde azaltılır. Limon suyu aç karnına içilmelidir. İştahsızlık {Das Beste): Turunç meyve kabuğu 200 g
Limon meyve kabuğu 200 g
Kabuklar 10 gün boyunca 30°’Iİk 1 litre alkolde dinlendirilir, preslenir, süzülür, l kg şeker karıştırılarak hava geçirmeyen bir şişeye doldurulur. Yemeklerden önce 1 çay bardağı içilir. Kolesterol Düşürücü i: Limon su -
Yarım limonun suyuyla başlanarak ve her gün yarım limon artırılarak 14 gün boyunca limon suyu içilir. 15. günden itibaren her gün yarım limon azaltılarak yarım limona gelindiğinde küre son verilir. Kolesterol Düşürücü 2: Limon yaklaşık 6 adet
Günde 600 g limon yenir. Mide Bulantısı:
1/2 limon ince dilimlenir, l çay fincanı suda 1-3 dk kaynatılıp süzülür. Sıcak olarak içilir. Yağlı Saç Bakımı:
Limon yağ 5 damla
Sabun otu kök 50 g
Yumurta sarı 2 adet
Su saf 1/2 litre
Limon l adet
Sabun otu kıyılarak suya karıştırılır ve kısa süre kaynatıldıktan sonra soğumaya bırakılır. Bir kapta limon yağı, i limonun suyu ve yumurta sanları iyice karıştırılır ve soğuyan sabun otuna karıştırılır. Saçlar bu şampuanla yıkanır.
Sindirim Bozukluğu (Das Beste): Limon meyve kabuğu 60 g
Kıyılan kabuklar 60°’lik 100 mi alkolde l hafta dinlendirilip süzülür. Yemeklerden önce 10 damla içilir. Yüz Maskesi:
Limon l adet
Yoğurt 30 g
30 g yoğurt yarıya ininceye kadar süzülür ve içine yarım limonun suyu karıştırılır. Karışım yüze sürülür ve 15 dk bırakılır. Sürenin sonunda yüz ilik suyla çok İyi yıkanır.
Cildi duyariı olanlar yoğurda limon suyu yerine 30 g salatalığın suyunu karıştırabilir.
Yüzdeki Kırışıklar:
Limon 2 adet
2 limonun suyuna 10 mi saf su karıştırılır. Her gün sabah akşam, bastırılmadan pamukla küçük kırışıklara sürülür. Sıvı her zaman taze olarak hazırlanmalıdır.
Yüz Temizleme Suyu: Bal süzme 10 mi Süt 100 mi
Limon 1adet
Sıkılan 1 limonun suyu 100 mi süte yavaş yavaş karıştırılır, sonra 10 m! bai eklenerek iyice karıştırılır. Elde edilen sıvı bir pamukla bastırılmadan yüze bolca sürülür. Yüz 5-6 dakika sonra bo! suyla yıkanır. Sıvı her zaman taze olarak hazırlanmalıdır.
Kısa Açıklamalar:
• İshal için taze sıkılmış 1 limon suyu I bardak suya karıştırılarak içilir. Duruma göre günde 1-4 bardak i-çilebilir.
• Suyun temiz olduğundan emin olunmadığı durumlarda günde 2-3 kere yarım limonun suyu içilmelidir. Limon suyu kolera bakterilerini de öldürür,
• Bulaşıcı hastalık tehlikesinde düzenli olarak, gün boyu limon suyu içilir.
• Kalp çarpıntısı için yatıştırıcı ve rahatlatıcı olarak yarım veya tam bir limonun suyu şekerli suya karıştırılarak içilir.
• El ve ayak tırnaklarını güçlendirmek ve parlaklaş-
tırmak için tırnaklar her gün yatmadan önce limon suyuyla ovulur.
• Kurdeşen için kaşınan yerlere limon suyu sürülür.
• Damar sertliğine ve bitkinliğe karşı her gün 1 limon yenir veya sıkılarak içilir.
• Bademcik iltihabı için saatte 1 çay kaşığı limon suyu içilir.
• Diş etlerini güçlendirmek İçin 1 limon suyu 1 bardak ılık suya karıştırılır. 1 dk boyunca su dişlerin a-rasından süratle geçirilerek ağız çalkalanır. İşlem bardaktaki su bitinceye kadar tekrarlanır. Diş etleri kanaması için her gün bir limon soyularak yenir.
• Parlaklık kazandırmak için 1 damla limon suyu sulandırılarak her gün göze damlatılır.
• Limon kabuğu güveye karşı çamaşırların arasına konur veya ipe dizilerek dolaba asılır.
• Kanayan burna birkaç damla limonla ıslatılmış pamuk tamponianırsa kanama genellikle durur. Kanayan küçük yaralara birkaç damla limon suyu sürü-lürse kanama durur. Limon suyu yarayı dezenfekte de eder.
• Karıncalardan kurtulmak için yollarına küflenmiş yarım limon konur.
• Romatizmalılar sofralarından limon suyunu eksik etmemelidir.
• Sarı saçlarm rengini açabilmek için saçların sıklığına göre 2-4 limon sıkılarak saçlara sürülür. LimonSa ıslanmamış saçın kalmamasına dikkat edilmelidir. Limon suyu etkisini 10-15 dakikada gösterir. Saçlar bol suyla çalkalanır.
• Sıcak limon suyu terleticidir.
• Spora başlamadan yarım saat kadar önce yenen bir limon vücudun aktivitesini artırır, kas sakatlanmalarını ve sertleşmesini önler.
• Spordan sonra sertleşen, ağrıyan veya hastalıklardan sonra çabuk yorulan kaslar limon suyuyla ma-sajlamr.
• Fazla kilosu olanların kan temizleyici olarak limon suyu içmeleri doğru olur.
