İskorçina
İSKORÇİNA
İskorçine, Kara İskorçina
Scorzonera sözcüğü İtalyanca ağaç kabuğu anlamındaki scorzo, ve siyah anlamına gelen venra sözcükleri kökenlidir. Hispanica adı ise Avrupa’da bitkinin tarımı ilk kez İspanya’da yapılmaya başlandığı için verilmiştir.
Anavatanı Avrupa, Kuzey Afrika, Orta ve Bati Asya’dır, îskorçinanm 17. yüzyılda İspanya’da tarımı yapılmaya başlanmıştır. Halk arasında çok eskiden beri yılan ısırıklarına karşı panzehir olarak uygulanmaktadır. Güney Avrupa’da çok eskiden beri yabani olarak tanınır ve ilaç yapmak İçin toplanırdı. Bazı kaynaklarda vebaya karşı kullanıldığı da yazmaktadır.
Yılan ısırığına karşı panzehir özelliğine Osmanlıca kaynaklarda da değinilmiştir.
Tıbbi Nitelikleri: İdrar söktürücü, göğüs yumuşatıcı, terletici.
Kullanıldığı Yerler: Baş kepekleri, bronşit, gut hastalığı, cilt, öksürük.
İçindeki inülin ve özellikle baharda fazlalaşan lavu-lin nedeniyle şeker hastaları için yararlı bir sebzedir. Osteoporoz sorunu olan kadınlara içerdiği bakır ne-deniyie haftada en az bir kere iskorçina yemeleri ö-neriîmektedir. Düzenli olarak aspirin, kalsiyum tableti ve midedeki yüksek asidi önlemek için İlaç kullananlarda bakır eksikliği görülmektedir. Ayrıca bu i-laçlar vücudun demiri değerlendirmesini de engellemektedir. Bu durumda iskorçina yemek yararlı olmaktadır. İskorçinadaki manganez süperoksit dis-mutaz enzimini aktif hale getirmektedir. Bu enzim vücuttaki süperoksit serbest radikallerini nötrleştirir. Bu nedenle gut hastalığı olanların iskorçina yemelerinde yarar vardır.
Botanik: Türkiye’de 40′a yakın Scorzonera türü yetişmektedir, îskorçinanm kökünün boyu 30 cm’e ulaşır. Kökün çapı 2,5-3 cm’dir, dışı siyah kabuklu içi ise beyaz ve sütlüdür, iskorçina 30-50 cm boyunda, sarı çiçekli, çok yıllık otsu bir bitkidir. Aynı aileden olan Scorzonera Mollis Bieb.’in (bırçalık) ve Scorzonera Sube-rosa C. Koch’un (yabani havuç) köklerinin içi sebze olarak yenir. Doğu ve Güneydoğu Anadolu dağlarında yetişen Scorzonera Rigida Aucher’in {dağ çö-veni) kökü ve aynı adı taşıyan daha birkaç türünün de kökleri çöven yerine kullanılır. İsparta bölgesinde yetişen Scorzonera Sublanata Lipschitz (kanlık) ve Van bölgesinde yetişen Scorzonera Cinerea Boiss (dağ sakızı) adlı bitkilerin kökünden de sakız elde edilmektedir.
Köklerinden yakı yapımında kullanılan siyah renkli bir sakız elde edilen Scorzonera türlerine de yakı otu adı verilmektedir.
Nelerinden Yararlanılır: Kökünden yararlanılır. Toplanması ve Saklanması: İskorçina günümüzde doğadan toplanmamakta ve yer yer tarımı yapılmaktadır.
Önce köklerin topraktan çok iyi temizlenmesi gerekir. Soyma sırasında kökün salgıladığı süt benzeri bir madde elleri boyar, bu nedenle soyarken eldiven kullanılmalıdır. Kökün içi beyazdır. Renginin bozulmaması için limonlu veya sirkeli suya konulmalıdır. Kokusu ve Tadı: İskorçinanm tadı kuşkonmazı andırır. Bu nedenle bitki Hollanda’da kış kuşkonmazı o-larak da adlandırılır. İskorçinanm en lezzetli olduğu dönem sonbahardır. Yan Etkileri: Herhangi bir yan etkisi yoktur.
Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri:
Çay: Kökünden çeşitli ölçülerde kaynatılarak hazırlanan çayından yararlanılır. Taze yapraklarından salata yapılır. İçindeki Bazı Maddeler: Acı madde, albüminler, karbonhidratlar, asparagin, sümüksü madde, inülin, Iavulin, koîin, madenler (bakır, demir, magnezyum, manganez, potasyum), maden izleri, vitamin Bj. İskorçina maden izleri yönünden çok zengindir, kökü vitamin yönünden çok fakirdir.
REÇETELER Bronşit:
iskorçina kök 50 g
25 g kök ince dilimlenerek 500 mi suda 30-35 dk kaynatılıp süzülür. Çaya 1 yemek kaşığı bal karıştırılır ve hepsi gün boyu İçilir. Kepek:
iskorçina kök 50 g
10 g ince dilimlenmiş kök 200 mi suda 30-35 dk kaynatılıp süzülür. Dıştan yapılan tedaviye destek olarak günde 3 çay fincanı içilir. Yüz Losyonu:
İskorçina kök 50 g
50 g ince dilimlenmiş kök l iitre suda 30-35 dk kaynatılıp süzülür. Yüz bu çayla temizlenir.
