Hodan
HODAN
Sığırdili, Zembil Çiçeği
BORAGOOFFICINAUSL
Boraginaceae
Borağa adının Latince taranmamış sakal anlamındaki borrago veya borrn sözcüklerinden geldiği ileri sürülmektedir.
Bazı kaynaklarda İspanya’nın güneyi ve Batı Akdeniz kıyıları olduğu yazılıdır. Ayrıca bitkinin anavatanının Ön Asya, Suriye ve Irak’ın kuzeyi olduğu, Yunanistan yoluyla Avrupa’ya geçtiği de ileri sürülür. Araplar İspanya’da hodan tarımı yapmaya başladıklarında bitki Avrupa’da tanınmıyordu. Matthiolus bitkiyi idrar soktürücü, ateş düşürücü, kalp güçlendirici, yatıştırıcı iltihap önleyici olarak önermiştir.
Tıbbi Nitelikleri: Sürücü, kan temizleyici, İdrar soktürücü, terletici. Kadınlarda esansiyel yağ asitleri eksikliği de PMS şikâyetlerine neden olur. Bu asitler metabolizma işlevleri üzerinde etkili olmaktadır. Bu yağ asitlerinden biri de gama-linol asittir. Bu yağ e-şek çiçeğinde ve hodanın tohumunda çok yüksek miktarda bulunmaktadır.
Kullanıldığı Yerler: Ateş, gut .hastalığı, grip, Öksürük, taş hastalıkları, kızamık, uçuk, Ödem, terleme. Ağrı, uykusuzluk, sinir bozukluğu, kalp çarpıntısı, romatizma, safra kesesi, karaciğer, böbrek şikâyetlerinde, her türlü deri rahatsızlıklarında ve deride sinirsel olduğu tahmin edilen kaşıntılarda uygulanır. Hodan yağı anti depresif madde olarak kabul edilir. Özellikle menopoz, menstrüasyon ve hamilelikte hormon bozukluklarının neden olduğu depresif durumlarda yardımcı olmaktadır. Bu durumlarda vücutta gama-linol asit eksikliği görülmektedir. Botanik: Avrupa’da yaygın olarak tarımı yapılan bitki, ülkemizde Çanakkale, İstanbul çevresinde ve Kuzeydoğu Karadeniz bölgesinde yetişir. Bir yılhk otsu bir bitkidir. Balçıklı, hafif nemli toprakları sever. Hemen hemen her türlü iklimde yetişir.
Zayıf olan kahverengimsi kökü çok yan köklüdür. Etli, az dallı gövdesi 60-70 cm’ye ulaşır. Alt yapraklar sık ve saplıdır, üst yapraklar gövde ve saplara yapışıktır. Yapraklar elips biçimlidir. Boyları 3-12 cm, genişlikleri 2-7 cm arasında değişir. Kenarları dalgalıdır. Bitkinin tamamı seyrek kıllarla örtülüdür. Çiçekler saplı ve yere doğru eğiktir, Temmuz ağustos aylarında mavi, seyrek olarak da beyaz renkte açarlar.
Dikkat: Hodan nadasa bırakılmış veya ekilmeyen tarlalarda yetişen engerek otuyia kanstiniabilir.
Nelerinden Yararlanılır: Yaprakları, dalları, çiçekleri, suyu ve yağından yararlanılır. Toplanması ve Saklanması: Tazesine öncelik tanınmalıdır. Kuruyunca ‘arama ve etkili maddeleri çok azalır. Çiçek açtığında toprağın biraz üzerinden kesilerek toplanır. Sararmış ve büzüşmüş yapraklan ayıklanmalıdır. Çok sulu olduğundan çoğunlukla yapay olarak kurutulur. Kurutulması oldukça zor bir bitkidir. Kurutulurken siyahımsı veya kahverengimsi bir renk almamasına dikkat edilmelidir. Kısa süre saklanabilir. Bu yüzden uzun süre tazesinden yararlanılmaya çalışılır.
Kokusu ve Tadı: Yaprakların soğanı andıran baharlı kokusu, salatalığa yakın bir tadı vardır. Yan Etkileri: Önerilen ölçülerde ve sürede kullanıldığı sürece herhangi bir yan etkisi yoktur. Almanya’da yüksek oranda pirolizidin-alkoloid içeren bitkilerin kullanımı sınırlandırılmıştır. Bu bitkilerden yapılan ilaçların içindeki pirolizidin-alkoloid oranının 0,1 mikro gramı geçmesi durumunda kullanım süresi 6 haftayı geçmemelidir. İçinde yüksek çıranda pirolizidin-alkoloid bulunan bitkisel ilaçlar uzun süre kullanıldıklarında alerjiye neden olur ve karaciğere zarar verir. Hodan bu bitkilerdendir. Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır.
