Hayıt Otu
HAYIT
VİTEX AGNUS-CASTUS L. Verbenaceae
Vitex sözcüğü Latince dokumak, örmek anlamındaki inere sözcüğünden gelir. Hayıtın dallan söğüt gibi elastiktir ve sepet örmekte kullanılır. Hagnos Yunanca bakire, temiz, kutsal anlamına gelir. Castus da temiz, saf demektir.
Anavatanı Avrupa ve Anadolu’dur. Hayıt çok eskiden beri ilaç olarak kullanılmaktadır. Dioskorides kırmızımsı beyaz ve kırmızı çiçekli iki türü olduğunu, nemii yerlerde yetiştiğini, yapraklarının zeytin yapraklarına benzediğini ancak daha büyük, İnce ve yumuşak olduğunu yazmıştır. Ayrıca tohumlarının bibere benzediğini ve bitkiden ilaç olarak yararlanıldığını belirtmiştir. PH-nius hayıtm saplarıyla sepet örüldüğünü, yapraklarının söğüte benzediğini ve birçok hastalığın tedavisinde kullanıldığım yazmıştır.
Bitkinin tohumu ve yaprakları kadın hastalıkları ve bel soğukluğunun tedavisinde kullanılmıştır. Ayrıca doğumdan sonra sonun kolaylıkla gelmesi için ve af-rodizyak olarak kullanılmıştır.
Tıbbi Nitelikleri: Progesteron hormonuna benzer bir etki yapar. Süt salgısını artırır. Vücudun hormon dengesini ayarlar.
PMS olarak adlandırılan menstrüasyon öncesi şikâyetlerde (gaz şişkinlikleri, peklik, karın altı sancıları, göğüs gerginliği, deri kaşıntıları, ödem, baş, bacak ve sırt ağrıları, depresîf veya agresif davranışlar) kullanılmaktadır. PMS’e fazla prolaktin hormonu neden olur. Prolaktinin yükselmesini vücutta doğal olarak bulunan dopamin önleyemezse çeşitli şikâyetler başlar. Hayıt emzirme döneminde süt üretimini harekete geçiren bu hormonun üretimini engeller. Şikâyetler periyodun üçüncü bölümünde başlar, menstrüas-yonla birlikte artar. Hayıt yumurtalıkların çalışmasını ayarlayarak göğüs gerginliğini ve deri kaşıntısını önler. Hayıt PMS’e karşı en yaygın kullanılan doğal yardımcıdır.
Menstrüasyonda fazla kanamalar şiddetli sancılara neden olur. Hayıt hormon etkisi yaparak vücuttaki hormonların dengesini düzenler, periyodu ayarlar, fazla menstrüasyo-nun ve sancıların azalmasını sağlar. Hayıt özü progestron ve proklaktin azlığının neden olduğu tüm şikâyetlerde de dengeleyici etki yapar. Hayıtm kür şeklinde çok uzun süre kullanılması gerekir.
Araştırmalar hayıtm, menstrüasyon bozukluğu nedeniyle çocuk sahibi olamayan kadınların hamile kalma şansını artırdığı göstermiştir. Kullanıldığı Yerler: Hayıt çeşitli kadın hastalıklarının tedavisinde kullanılır. Genellikle PMS şikâyetlerinde yararlanılır.
Hayıt geleneksel olarak kısırlığa karşı kullanılan bir bitkidir. Hayıt progesteronun eksikliğinin neden olduğu kısırlık durumlarında yardımcı olmaktadır. Hayıtm tohumu halk hekimliğinde çok eskiden beri yatıştırıcı, gaz ve idrar söktürücü olarak kullanılır. Botanik: Akdeniz çevresindeki tüm ülkelerde, Anadolu’da ve Orta Avrupa’da yetişir. El biçiminde parçalı yapraklı, mavimsi çiçekli, çalım-sı görünümlü bir bitkidir. Tohumlar 3 mm çapında ve küre biçimlidir.
Nelerinden Yararlanılır: Olgun kuru tohumlarından çay veya tentür olarak yararlanılır. Tentür: 300 g kuru tohum 35-40° 1 litre alkolde (votka veya rom) yaklaşık 1 ay dinlendirilip süzülür. Günde 40 damla içilerek 3 aylık kür yapıl”". Toplanması ve Saklanması: Bitkinin içindeki droglar yetiştiği yöreye, toprağa ve iklime göre değişiklik gösterdiğinden, aynı kalite ve nitelikte drog eide e-debilmek için tarımı yapılmaktadır. Kokusu ve Tadı: Tohumların kendine Özgü sert ve hoş bir kokusu vardır. Tadı ise hafif acımsıdır.
