Hatmi
HATMİ
ALTHAEA OFFİCINALIS L
Malvaceae
Althaea adı, Yunanca yaran dokunmak, korumak anlamındaki aldoino sözcüğü kökenlidir. Anavatanının Karadeniz, Hazar denizi ve Akdeniz kıyıları olduğu sanılmaktadır.
Theophrast’m kullandığı sarı, Diosko-rides’in kullandığı pembemsi kırmızı çiçeklidir. Hippokrates bitkinin kökünü kaynatarak yara tedavisinde kullanmıştır. Dioskorides bitkiyi ishal, böbrek taşlan, iç yaralanma, arı sokması, balgamlanma ve bağırsak enfeksiyonlarında kullanmıştır. 8. yüzyılda Roma imparatoru Büyük Kari bitkiyi şifalı bitki olarak yetiştirmiştir. Salerno okulunda bitkiye malva (yumuşak) bitkileri adı altında yer verilmiş, yumuşatma ve bağırsakları harekete geçirme gücünü anlatan kısa bir şiir de yazılmıştır. Bitkiyi Lonicerus ve Matthiolus balgamlanma, iç yaralanma, dizanteri, kanlı İdrar, çıban ve yanıklarda, Lecîerc ise boğaz İltihaplan, çıban ve bağırsak iltihaplarında kullanmıştır.
Tıbbi Nitelikleri: Yumuşatıcı, öksürük sökücü. Kullanıldığı Yerler: Apseler, boğmaca, bronşit, çıban, dizanteri, göz iltihapları, sistit, idrar yolları hastalıkları, öksürük, sindirim sistemi hastalıkları, solunum organları hastalıkları, ishal.
Botanik: Ülkemizde yaygın olarak yetişir. Özellikle orta derecede nemli, humuslu kumlu toprakları sever. Tuzlu topraklarda da yetişir. Akarsu kıyı ve yakınlarında çok görülür. Hava değişikliğine çok dayanıklıdır. Avrupa’nın bazı yörelerinde tarımı yapılır. Asya’da Sibirya’ya kadar yetişir. Bitkiye zarar veren birçok böcek ve hastalık vardır.
Çok yıllıktır. Kısa ve katın kökü beyaz etli ve çok başlıdır. Toprağın 50 cm derinliğine kadar iner. Tümü kıllarla kaplıdır. Dikine çıkan gövde çok dallıdır. Boyu 60-150 cm arasında değişir, çok seyrek olarak 2 m’ye ulaştığı görülür. Gövdenin alt bölümü odunumsudur ve kaba kıllıdır. Elips yapraklar saplıdır ve kadife gibi kıllarla kaplıdır. Bu nedenle grimsi yeşil renkli görünür. Alt yapraklar kalp biçimli ve 5 parçalıdır. Üst yapraklar 3 parçalıdır ve uca doğru sivridir. 5 yapraklı çiçekler yaprak koltuklarından çıkar ve hazirandan eylüle kadar açar. 3-5 cm çapında ve çoğunlukla çok açık pembe beyaz renklidirler. Meyvesi birçok küçük meyveciğin birleşmesinden oluşur. Tohumlar böbrek biçimlidir, yaklaşık 2 mm ge-nişliğindedir ve renkleri gri maviden kahverengiye kadar değişir. Nelerinden Yararlanılır: Kökünden, yapraklarından ve çiçeklerinden yararlanılır.
Toplanması ve Saklanması: Kışa doğru içindeki müsilaj (sümüksü madde) oranı artığından, kökler topraktan sonbaharın sonunda, kuru havada çıkarılır. Çoğunlukla 2 yıllık kökler toplanır. Kök topraktan, yan köklerden ve odunumsu bölümlerinden temizlenir, soyulur. 15-20 cm uzunluğunda kesilir. Çok etliy-se yukarıdan aşağıya doğru ikiye bölünür. Hava a-kırnlı gölge yerlerde hızia kuruması sağlanır. Yapay olarak havalı fırınlarda, ısı yavaş yavaş yükseltilerek 35-60°C arasında kurutulabilir. Çabuk ve iyi kurutulmayan kökleri mantar kaplar. Kök lekelenir küf kokar, drog olarak değerim kaybeder. Yapraklar çiçek açma dönemi sonunda toplanır. Çiçek açma döneminden sonra yapraklardaki sümüksü madde çoğalır. Toplanan yaprakların sararmamış ve Puccinia Malvacearum (hatmi pası) hastalığına yakalanmamış olması gereklidir. Bitki yapraksız bırakılmamalıdır. Toprağın üstünden kesilerek toplanması kökler için zararlıdır, gelişmeyi önler. Gölge, havadar yerlere ince serilerek veya yapay olarak kurutulur. Çiçekler temmuz ve ağustosta toplanır, gölgede ince serilerek veya yapay olarak kurutulur. Kökler, yapraklar, çiçekîer kuruduktan sonra nemden iyi korunarak saklanmalıdır.
Kokusu ve Tadı: Zayıf kokusu, tatlımsı yavan bir tadı vardır. Yan Etkileri: Bilinen herhangi bir yan etkisi yoktur.
Kullanılan kök, yaprak ve çiçeğin sağlıklı olmasına kesinlikte dikkat edilmelidir.
