Erik, Can Eriği, Japon Eriği
ERİK, CAN ERİĞİ, JAPON ERİĞİ
Tıbbi Nitelikleri: Bağışıklık sistemini güçlendirici, idrar söktürücü, iştah açıcı, kolesterol düşürücü, sürücü. Erik hücrelerin zarlarını güçlendirir. Bağırsaklardaki fazla yağı bağlayarak karında, kalçalarda ve bacaklarda birikmesini önler.
Erik, Can Eriği, Japon Eriği
Erik karbonhidratların trigliseride dönüşmesini önleyerek yağlanmayı engeller.
Kullanıldığı Yerler: Damar sertliği, kansızlık, kolesterol, kalp destekleyici, yüksek tansiyon. Kolesterol düşürücü özelliği yüzünden damar sertliğinde, yüksek tansiyonda ve safra kesesi sorunlarında önerilmektedir.
Sürücü özelliği içindeki pektine benzer maddelerden kaynaklanmaktadır.
Meyvedeki potasyum tuzları ve organik asitler kalp ve kan dolaşımı üzerinde uyarıcı etki yapmaktadır. Erik böbrek taşı, ödem, gut hastalığı ye romatizmadan şikâyeti olanlara faydalıdır. Taze meyve susuzluk gidericidir. İçinde bulunan yüksek orandaki demir nedeniyle kansızlıkta önerilmektedir.Botanik; Prunus Dornestica’nın günümüzden 3 bin yıl önce doğal olarak çakal eriğiyle (Prunus Spinosa) küçük sarı can eriğinin (Prunus Cerasifera) melezinden ürediği bilinmektedir. Avrupa’da yaygın olarak yetişen P. Do-mestica, kışları soğuk, yazları ıhman iklimi sever.
Boyu 10-12 metre arasında değişir. Seyrek dallı, orta büyüklükte bir ağaçtır. Ağaç tacı sarkık, yayvan veya diktir. Meyvesi çeşitli büyüklük ve renklerdedir. Dallar genellikle dikensizdir. Kalın ve büyük do-kuhı yaprakların üst yüzü parlak, alt yüzü mat yeşildir. Oval yaprakların boylan 6-10 cm, kenarları küt testere dişli ve uçları sivridir. Beyaz renkli çiçekleri yapraklardan önce açar.
Meyveler genellikle yumurta biçimlidir. Meyve kabuğu sarı, yeşilimsi san veya mor renklidir. Meyve eti yeşil, sarı veya mordur.
Prunus Cerasifera (can eriği) ıhman iklimi ve yumuşak topraklan sever. Yabanisi 1500-2000 metre yüksekliğe kadar yetişir.
P. Cerasifera, türlerinin boyları 6-8 m olan küçük ağaçlardır. Ağaçlar gençken genellikle dikenlidir. Bazılarında yaşlandıklarında da diken görülür. Çok sık dallıdır. Yaprakları ince, kısa, sivri uçlu ve 2-7 cm boyundadır. Beyaz çiçekleri yapraklardan önce açar.
Meyveler genellikle yuvarlak veya ovaldir. Kabuğu kırmızı, mor veya sarı renklidir. Prunus Salicina (Japon eriği), soğuğa en dayanıklı olan eriktir. Humuslu, zengin ve nemli topraklan sever. P. Salicİna 6-7 m boyunda sık veya seyrek dallı küçük ağaçlardır. Dar uzun yapraklan 6-7 cm boyundadır, sivri uçludur ve üst yüzleri hafif dalgalıdır.
Yaprakların üstleri parlak, altları mat yeşildir. Beyaz çiçekleri yapraklardan önce açar. Meyveler çoğunlukla 4-7 cm çapında, yuvarlak veya ovaldir. Kalbe benzeyenleri de vardır. Meyve kabuğu sarı, sarımsı yeşil, veya kırmızı mordur.
Eriğin şimdiye kadar 2000′e yakın türü yetiştirilmiştir.
Nelerinden Yararlanılır: Meyvesinin tazesinden, kurusundan ve suyundan yararlanılır. Toplanması ve Saklanması: Erik türüne göre, haziranın sonundan ekim ayına kadar olgunlaşır. Oda sıcaklığında kısa sürede çok çabuk yumuşar ve bozulur. Ancak serin bir yerde uzun süre saklanabilir.
Kokusu ve Tadı: Eriklerin kendine özgü kokuları vardır.
P. Domestica’nm meyvesi hafif ekşimsi tatlıdır. Meyve az suludur ve çekirdekten kolay ayrılır. P. Cerasifera’mn meyvesi yumuşak etli, tatlı, hafif ekşimsidir. Meyve eti çekirdeğe yapışıktır. Can erikleri Türkiye’de çoğunlukla yeşil olarak tüketilir. Bazı ülkelerde bu eriğe mirebaî, ınirebella veya mirebelle denir.
P. Salicina’nm meyveleri sert, gevrek etli ve çoğunlukla-tatlıdır. Ekşi olanları da vardır. Meyve çekirdeğinden zor ayrılır. Erik olgunlaştıktan sonra toplanır. Yan Etkileri: Herhangi bir yan etkisi yoktur. Sindirim organlarındaki enzimler erik çekirdeğiyle etkileşerek, arsenik asit açığa çıkarır. Bu nedenle ö-zellikle çocukların erik çekirdeklerini yutmamasına dikkat edilmelidir. Yutulan 1-2 çekirdek çok zararlı değildir.
Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır.
Bitkiden Yararlanma Yöntemleri:
Meyve suyu: Çekirdekleri çıkarılan olgun meyveler preslenir ve süzülür. Buzdolabında birkaç gün saklanabilir. Uzun süre saklanabilmesi için pastörize edilmesi gerekir. Meyve suyu koyu renkli bir şişeye konur, ağzı sıkıca kapanır. Kaynamış ancak kaynaması durmuş su banyosunda 15-20 dakika bırakılır. Sürenin sonunda soğuması sağlanır ve serin bir yerde saklanır.
Meyve kurusu: Meyvesi Özel fırınlarda kurutulur.
Yağ: Meyve çekirdeğinin içinden %20 oranında yağ elde edilir. Yağın tadı badem yağı gibidir, rengi şeffaf sarıdır. Bazı türlerinden erik rakısı yapılmaktadır. Macaristan’da ise erikten bir çeşit konyak yapılmaktadır. Meyve marmelat ve jöle olarak da yenir. İçindeki Bazı Maddeler: %80 civarında su, albümin, karbonhidratlar, şeker (fruktoz, glikoz, sakkaroz, sorbit), nişasta, organik asitler (elma asidi, limon asidi, oksal asit), selüloz, pektin, tanen, mineraller (demir, fosfor, kalsiyum [100 g'da 14mg], klor, kükürt, magnezyum [100 g'da 10 mg], potasyum [100 g'da 221 mg], selenyum, sodyum), mineral izleri (bakır, çinko, iyot, kobalt, krom, nikel, silisyum), vitaminler (C [100 g'da 5 mg], karoten, Bı, Bz B3, Be, B9, PP, E, P). Sorbit, fruktoz, rnannit, maltit ve laktit gibi, şekere dönüşebilen bir maddedir, ancak 1 gramında 2,4 kilo kalori vardır. Buna karşılık fruktozda 4,1 kilo kalori vardır. Sadece 2. tip şekeri olanların dikkatli olmaları gereklidir.
ERİK, CAN ERİĞİ, JAPON ERİĞİ ANAVATANI VE TARİHÇESİ
PRUNUS DOMESTICA L Rosaceae, PRUNUS CERASIFERA
PRUNUS SALİCANA
Prumts Armeniaca’ya bakınız. Anavatanı On Asya, Kafkaslar ve Kuzey İran’dır.
Erik, Büyük İskender tarafından Balkanlara getirilmiştir. Romalılar eriği tüm Avrupa’ya yaymışlardır. Günümüzde Kuzey Amerika başta olmak üzere birçok ülkede yetiştirilmektedir.
