Ebegümeci
EBEGÜMECİ
Büyük Ebegümeci, Ebeçgumeç, Tolluk, Yabani Ebegümeci
MALVA SILVESTRIS L.
Malvaceae
Latince ebegümeci demek olan ımılva, Yunanca yumuşak otsu bitki anlamındaki malakos sözcüğünden gelir. Ebegümeci olarak adlandırılan bitki, ülkemizin birçok yöresinde cılatka, çola-ka, develik, gaba, kabalık, kabarhk, karagöz, koba, langır, malaşa, molas, molasa, paçık, pencer gibi başka adlar altında tanınmaktadır. Avrupa, Asya, Kuzey Afrika, Amerika ve Avustralya’da yetişir. Ebegümeci Arap, Romalı, Yunan he-kimîer tarafından birçok hastalıkta yaklaşık aynı a-maçlarla uygulanmıştır. Günümüzden yaklaşık 5000 ,1 .iiu.’ ‘, indi* Fıım: Klu-İ T/e adı altında sindirim ı\ıh,ılsı/lıkl.ıri!ul,ı ve balgam -.okluriku ularak kullanılmıştır. Avrupa’da yapılan kazılarda, buz çağı ka-hntıları arasında tohumlan bulunmuştur. Hesiod MÖ m. vü/vı!da seb/e ve faydalı bitki olarak kullanıldığını \ azmaktadır. İnıü’de Musa peygamberin bitkiyi ateşli haslahkl,uda kullandığı \.ı/ıhdır. Diosko-ride.s ve Plinıus ebegümecini zehirlenmelere karşı, afrodizyak ve balgam söktürücü olarak kullanmıştır. Zehire karşı gücü bu dönemde büyük değer kazanmış ve efsanelestirilmiştir. Yaprağının üzerine konan eşek arısının veya akrebin derhal kaskatı kesildiği yazılmaktadır, italyanlar 16. yüzyılda bitkiyi her derde deva olarak kabul etmişlerdir. Plinius ebegüme-cinden hazırlanan bir sıvıyı sinirsel hastalıklar için kullanmıştır. Leclerc bitkiyi, kasların sertleşmesi nedeniyle çoğunlukla çocuklarda ve yaşlılarda görülen spastik felç türüne karşı büyük başarıyla kullanmıştır. Ayrıca, ortaçağda Avrupa’da bitkinin sebze olarak geniş çapta tarımı yapılmıştır. Tıbbi Nitelikleri: Yumuşatıcı, yatıştırıcı, sürücü. Kullanıldığı Yerler: Abse, ağız içi yaralan, astım, bronşit, böcek sokması, kırmızı burun, diş, solunum borusu iltihapları, göz iltihabı, öksürük, sinir bozukluğu, şişmanlık.
Botanik: Ülkemizde yaygın olarak yetişir. Her türlü toprakta, yol, tarla, orman, su kenarlarında ve güneşli yamaçlarda yetişir. Bir veya birçok yıllıktır. 1200 m yüksekliğe kadar görülür. Boyu 30-100 cm arasında değişir. Uzun iğ biçimli kökü toprağın derinliklerine işleyerek sımsıkı yapışmıştır. Çok dallı olan gövde yerde sürünür veya yukarı doğru yükselir. Üstü kaba tüylerle kaplıdır. Yapraklar uzun saplı ve tüylerle kaplıdır. 3-7 lopludur. Yaprak kenarları dişlidir. Yaprak kol haki arından 3-6 çiçek çıkar. Çiçek saplan yaprak saplarından daha kısadır ve üstleri tüylerle kaplıdır. Mayıstan eylüle kadar çiçek a-çar. 5-6 cm çapında olan çiçek yaprakları 5 çanakh ve taçyapraklıdır. Taçyaprakları pembemsi, menekşe renkli ve çizgilidir. Tohum, ağzı kapaklı sahanı andıran bir meyvenin içindedir.
Birçok çeşidi vardır. Hepsinin Özelliği aynıdır ve aynı amaçlarla kullanılır. Ülkemizde 8 türü yetişir. La-bada (Malva Neglecta VVallroth), yuvarlak yapraklı ebegümeci (Malva rotundifolia L.) ve karagöz ebegümeci bunlardan bazılarıdır.
Nelerinden Yararlanılır: Tohumundan, kökünden, yaprağından, çiçeklerinden ve tüm bitkiden yararlanılır.
Toplanması ve Saklanması: Kökler topraktan mart a-ymda çıkarılır. Tüm bitki veya yapraklar temmuz başından eylüle kadar toplanır. Çiçekler haziranın başından eylüle kadar toplanır. Tam açmış çiçek sapsız ve çanak yapraksız toplanır. Çiçek yağmurlu havada ve sabahları toplanmamalıdır. Kuru havada, çiğ tamamen kalktıktan veya öğleden sonra toplanmalıdır. Yapraklar, tüm bitki, kökler veya çiçeklerin, havadar gölge yerlerde çok ince serilerek süratle kuruması sağlanmalıdır. Bitki kururken sık sık çevrilmelidir. Yapay olarak da kurutulabilir. Çiçek kururken rengi koyulaşır, hatta mavİleşİr. Kuruduktan sonra uzun süre ışıkta kalırsa beyazlaşır. Nemsiz yerde saklanmalıdır.
Kokusu ve Tadı: Tüm bitki kokusuz ve tatsızdır. Çok iyi kurumuş yapraklar keskin fare idrarı gibi kokar. Yan Etkileri: Herhangi bir yan etkisi yoktur. Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri:
Çay: 2 dolu çay kaşığı kıyılmış çiçek, yaprak veya tüm bitki 250 mi soğuk suda, ara sıra karıştırılarak 8-10 saat demlenip süzülür. İçilmeden önce ısıtılır. Günde 2-3 çay fincanı sıcak olarak içilir. 1 yemek kaşığı yaklaşık 10 g’dır.
Lapa: Taze yaprak veya tüm bitki ezilir, bir tavada veya madeni bir kapta ısıtılır. Vücudun dayanabileceği sıcaklıkta hasta yere bağlanır. Kuru ebegümecin-den lapa yapabilmek için önceden suda yumuşaması sağlanmalıdır.
Banyo: 10 g çiçek, yaprak veya tüm bitki 1 litre soğuk suda 8 saat demlenip süzülür. Banyo suyuna karıştırılır
Kısa Açıklamalar:
• Yorgunluk nedeniyle şişen ayaklarda ve özellikle yaşlılarda bacak ve kot kırıklarından sonra görülen yorgunluk şişlerinde banyosu çok iyi sonuçlar vermektedir.
