Çuha Çiçeği
Primula Latince birinci anlamındaki Primus sözcüğünün küçültme formudur, küçük birinci anlamına gelmektedir. Veriş İse Latince bahar anlamındaki ver sözcüğünden gelir. Anavatanı Avrupa, Orta Asya, Doğu ve Batı Asya, Anadolu’dur. Çuha çiçeğinden yapılan şarap güçlendirici ve sancı kesici olarak, gut hastalığının tedavisinde ve hayvan ısırıklarında kullanılmıştır. Lonicerus çuha çiçeğini, gut hastalığının en güçlü ilacı olarak değerlendirmiştir. Ayrıca kalp güçlendirici olduğunu yazmış ve bitkiyi idrar taşlarının düşürülmesinde, felçte, mide üşütmesi, yaralar ve yüzdeki lekelerin tedavisinde kullanmıştır. Matthiolus kırık, çıkıklarda yapraklarının suyunu ısıtarak kullanmıştır. Ayrıca gut hastalığında, böbrek ve idrar torbası taşlarını parçalamakta bitkiden yararlamış, adaçayı, çuha çiçeği, güvey otu karışımının kaynatılarak sinir hastalıklarında, felç ve el titremesi tedavisinde kullanılabileceğini yazmıştır. Kneipp eklem hastalıklarında, kırık ve çatlaklarda uzun süre, günde 1 fincan çayının içilmesini önermiştir. Tıbbi Nitelikleri: Balgam ve idrar söktürücü, kramp çözücü, yatıştırıcı, sürücü, ateş düşürücü. Kullanıldığı Yerler: Bronşit, boğmaca, ezikler, kolik, nezle, öksürük, baş ağrısı.
Büyük çuha çiçeğinden, çuha çiçeğinden yararlanıldığı gibi yararlanılır. Ülkemizde yaygın olarak yetişen ve çiçekleri açık san olan Primula Elatior (L) Hill. (tutya çiçeği) türünden de aynı biçimde yararlanılır.
Botanik: Ülkemizde Doğu Anadolu dağlarında, ıslak çayırlarda yetişir. Çok yıllık olan bitkinin boyu 10-20 cm arasında değişir. İnce kahverengi kökünden sayısız yan kök çıkar. Kökten süren yapraklar saplı, yumurta biçimlidir. Yaprakların altlan killi, kenarları dişli ve rozet biçiminde dizilidir. Boru biçimli kırmızı lekeli sarı çiçekleri, salkım gibi toplu biçimde marttan nisana dek açar.
Korunmaya Alındığı Ülkeler: Almanya’da Bayern eyaletinde Primula Vulgaris, Primula Elatior, Primula Veriş kısmen korunmaya alınmıştır. İsviçre’de tüm bitki, Avusturya’da ise sadece kökü korunmaya alınmıştır.
Nelerinden Yararlanılır: Taze ve kuru yapraklarından, çiçeklerinden ve kökünden yararlanılır. Toplanması ve Saklanması: Avrupa’nın birçok ülkesinde bitkiyi veya köklerini toplamak için özel izin almak gerekmektedir.
Kökler sonbaharda toplanır. Yıkanıp temizlendikten sonra ipe dizilerek göîge ve havadar yerlerde kurutulur.
Çiçekler çiçek açtığı sürece yeşil çanak yapraklanyla birlikte toplanır ve kâğıt üzerine çok ince serilerek havadar, gölge yerlerde hızla kuruması sağlanır. Kuruyan çiçeklerin sarılıklarını kaybetmemeleri gerekir. Yapraklar toplanırken çok özen gösterilmelidir. Çuha çiçeğinin yapraklarının altında mantar oluşabilir.
Mantarlı yaprakların kesinlikle toplanmaması gereklidir. Yapraklar ince serüerek gölge ve havadar yerlerde kurutulur. Kuru çiçek, yaprak ve kökler nemden korunacak biçimde saklanmalıdır. Kokusu ve Tadı: Taze çiçeklerin balımsı güzel kokusu, şekerli tadı vardır. Kuruyunca kokulan azalır. Taze kökün biraz kaygan bir tadı vardır. Yan Etkileri: Önerilen ölçüler içinde kullanıldığı sürece herhangi bir yan etkisi yoktur. Yapraklarına dokunan bazı insanlarda kabarcıklar ve ellerde kaşıntı yapar. Bu alerjiye yaprakların altındaki yağ bezeieri neden olur. Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri: Çay: 1 çay kaşığı kök 250 mi suda kaynama noktasına dek ısıtılır, 5 dk demlenip süzülür. Günde 2-3 çay fincanı içilir.
İçindeki Bazı Maddeler: Kökte balgam söktürücü ve eritici, ana maddesi primula asidi olan %10 saponin bulunur. Glikozit, flanvonoid, eterli yağ, tanen, silisik asit, madeni tuzlar. Çiçeğinde siklamen ve sarı boya, glikozit, kamferoİ, acımsı bir madde ve eterli yağ vardır. Yeşil çanak yaprağında C vitamini ve saponin bağlantıları bulunur.
Kısa Açıklamalar:
• Çuha çiçeği kökü özü, sinüzit iltihabının çözülmesini ve şişliğin inmesini sağlar.
