Çörek Otu
Çöre Otu, Karaotçam
NIGELLA SATIVA L.
Ranunculaceae N. Indica Roxb,, N. Truncata Viv.
ŞAM ÇÖREK OTU
NIGELLA DAMASCENA L.
Latince siyah anlamına gelen niger sözcüğünden gelir. Satıvus veya sati-va ise yenebilir anlamına gelmektedir.
Avrupalıların siyah Türk kimyonu diye adlandırdıkları şam çörek oha da benzer amaçlarla kullanılır. Anavatanı Akdeniz kıyılarıdır. Mısır’da Firavunlar zamanından beri çörek otu pidenin üzerine serpilmektedir. Mısır firavunu Tutankhamon’un özel hekimleri yanlarında sürekli bir torba çörek otu taşıyorlardı. Mısırlı hekimler çörek otunu aşırı yemeden kaynaklanan rahatsızlıklarda, gaz şişkinliklerinde, karm ağrısında, ayrıca idrar söktürücü ve idrar yollarını açıcı olarak kullanıyordu. Mısır kraliçelerinden Nefertiti ve Kle-opatra’nm ciltlerinin güzelliğinin çörek otu yağından kaynaklandığı sanılmaktadır.
Hippokratçılar bitkiye siyah kimyon anlamına gelen melanthion demişlerdir. Ancak çörek otu beyaz çiçeklidir, bu nedenle melanthionun çörek otu olup olmadığı tam olarak bilinememektedir. Dioskorides bitkiyi baş ağrısında, menstrüasyon bozukluğunda, ayrıca idrar söktürücü ve süt artırıcı olarak önermiş ve yüksek miktarda kullanıldığında zehirli olduğu konusunda uyarmıştır. Galen tohumunu solucan düşürücü olarak kullanmıştır. Madaus, Hz. Muham-med’in çörek otunun her derde deva olduğunu söylemiş olması nedeniyle, Müslümanların her sabah bir tutam öğütülmüş tohumu balla karıştırarak yediklerini yazmıştır. Matthiolus siyah kişniş olarak adlandırdığı bitkiyi astıma karşı, menstrüasyon ayarîayıcı, mide ve bağırsak gazlarını söktürücü, süt artırıcı olarak kullanmıştır. Mısır’da Arap atla-nndaki astım yüzlerce yıldır çörek otuyla tedavi edilmektedir. Ortaçağda sıcak ülkelerde, et kurutulmaya asılmadan önce üzerine dövülmüş çörek otu sürülürdü. Halk arasında çörek otunun insanları ve hayvanları nazara karşı koruduğuna inanılır.
Tıbbi Nitelikleri: Gaz oluşumunu önleyici, idrar söktürücü, solucan düşürücü, sürücü, yatıştırıcı. Araştırmalar çörek otunun şekeri düşürme özelliği olduğunu göstermiştir. Ancak çörek otunu bu amaçla çok fazla kullanmamak gerekir. Çörek otu bağışıklık sistemini güçlendirir, çiçek tozuna karşı alerjisi olanlara ve astımlılara iyi gelir.
Çörek otunun kanserli hastalarda kemik iliği hücrelerini uyardığı, bağışıklık sistemini güçlendirdiği, inter-feron üretiminin artmasını sağladığı, tümör hücrelerini tahrip ederek antikor üreten hücrelerin üretimini artırdığı gözlemlenmiştir.
Kullanıldığı Yerler: Akne, alerji, astım, baş dönme nöbetleri, böbrek, böcek sokması, bronşit, deri döküntüleri, deri parazitleri, diş ağrısı, diş eti iltihabı, eklem sancılan, ekzama, enfeksiyonlar, gaz şişkinliği, göz yorgunluğu, grip, güneş yanıkları, hemoroİt, hormon bozuklukları, kolesterol, konsantrasyon zayıflığı, yorgunluk, mantar, mide, bağırsak ve safra kesesi rahatsızlıkları, migren, Öksürük, romatizma, saman nezlesi, sedef hastalığı, şeker, sinüzit, soğuk algınlığı, solunum organları, süt artırıcı, uyku bozuklukları, yanıklar, yara tedavisi, yüksek tansiyon.
Botanik: Çörek otunun birçok türü vardır. Bunlardan bazıları çiçek olarak bahçeleri süsler, bazıları zehirlidir. İçlerinden yalnızca çörek otundan ilaç olarak yararlanılır.
Ülkemizin birçok yerinde yetişir ve yer yer de tarımı yapılır. Nemli, zengin toprağı ve sıcağı sever. Ülkemizde 12′ye yakın türü yetişir.
İnce uzun kazık kökü toprağa dikine girer. Bitki bir yıllıktır ve üstü hafif kıllıdır. Az dallı gövde 20-30 cm boyundadır. Tüy gibi ve çok dallı olan yapraklar incedir, uçları sivridir. Alttaki yapraklar saplıdır, üstekiler gövdeye yapışıktır. Renkleri açık yeşildir. Mayıstan ağustosa kadar sapların uçlarında açan çiçekler beyaz, uçları hafif mavi veya yeşildir. Mat siyah 4 köşeli tohumlar yaklaşık 2,5 mm uzunluğunda ve 1,5-2 mm genişliğindedir. Tohumlar haşhaş kapsülüne benzer kapsüllerin içindedir.
Nelerinden Yararlanılır: Tohumundan ve tohum yağından yararlanılır.
Toplanması ve Saklanması: Ağustos ayı sonuna doğru kapsüller kahverengileşmeye başladığında, sabah çiğ kalkmadan biçilir. Küçük demetler halinde kurumaya bırakılır. Harmanlanarak ayıklanan tohumlar gölge, hatta karanlık yerlerde ince serilerek ve ara sıra karıştırılarak çok iyi kurutulur. Işık gören tohumlar sertleşir, bu nedenle karanlık ve kuru yerlerde 2-3 yıl saklanabilir.
Soğuk preslenmiş çörek otu yağı, ışık geçirmeyen koyu renkli şişelerde serin bir yerde, en çok üç ay saklanabilir. Buzdolabına konulmaz. Kokusu ve Tadı: Tohumlar ezildiğinde maydanozu, anasonu andırır bir koku verir. Tadı baharlı ve keskindir. Şam çörek otunun tohumundan elde edilen e-terli yağın ananası andıran bir kokusu vardır. Yan Etkileri: Bilinen herhangi bir yan etkisi yoktur. Yüksek ölçülerde kullanmaktan kaçınılmalıdır. Kullanma Biçimlen: İçten ve dıştan uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri:
Çay: 1 çay kaşığı ezilmiş tohuma 150 mi kaynar su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde 2 çay fincanı i-çilebilir.
Çörek otu tohumu çoğunlukta benzer özellik gösteren bitkilerle veya başka bitkilerden yapılan çaytarı güçlendirmek İçin kullanılır.
Yağ: Tohumundan sıcak veya soğuk preslenerek elde
edilir. Soğuk preslenmiş çörek otu yağından ilaç olarak yararlanılır. Kırmızımsı kahverengi bir yağdır. Yağ duruma göre, genellikle günde 15-25 damla arasında içilir. Çörek oha yağını kapsül içerisinde satın almak da mümkündür. İki kapsül yaklaşık 25 damla çörek otuna denktir.
Dikkat: Zehirli çörek otu yağlan da olduğundan kesinlikle kontrolden geçmemiş saf çörek otu yağı kullanıl-manialıdır.
İçindeki Bazı Maddeler: Acı madde, eterli yağ, sapo-nin, tanen, timokinon.
Nigelon bronşit, boğmaca ve astım nöbetlerinde etkilidir. Timokinon safra soktürücüdür. İçindeki yağ oram %35-40, protein oranı %20 ve karbonhidrat oranı % 38 civarındadır. Çörek otu yağında Alfa-pinen, alfa-terpinen, arakidon asit, artemisiaketon, behen asit, beta-pinen, beta-tujon, bomeol, borml asetat, karvakrol, karvon, limonin, linalool, miristin asit, palmitik asit, palmitinolein asit, sabinen, sabinen hidrat, stearin asit, timohidrokinon, timol.
Çörek otunda birçok etkili madde az miktarda bulunmaktadır. Bu maddeler çörek otunun birçok hastalığı tedavi eden güçlü bir bitki olmasını sağlar.
Kısa Açıklamalar:
• İshal ve kronik yorgunluk durumlarında günde 2 kahve kaşığı ezilmiş tohumunun yenmesi önerilir.
• Çayının safra kesesi koliğinde olumlu etkisi olduğu ileri sürülmektedir.
• Çörek otu yağı kepeğe karşı da kullanılır.
• Genç kalmak ve hastalıklardan korunmak için her gün düzenli olarak 1 çay kaşığı çörek otu yağı içilmelidir.
