Çoban Üzümü
Çoban Üzümü
Keçi Yemişi, Yaban Mersini
VACCINIUM sözcüğünün kökeni tam olarak bilinmemektedir. Myrtülus adı 16. yüzyıldan beri kullanılmaktadır. Myrteye yani mersine benzediği için bu ad verilmiştir. Anavatanı Batı, Orta, Kuzey Avrupa, Kafkasya, Kuzey Asya, Sibirya’nın Avrupa bolümü ve Kuzey Anadolu’dur.
Ortaçağda yazılan kitaplarda çoban üzümüne çok az yer verilmiştir. Bitkiyi Hildegard birçok hastalıkta kullanmıştır. Lonicerus bitkinin yaprak ve meyvesini idrar torbası, safra kesesi hastalıklarında ve menstrüasyon söktürücü olarak kullanmıştır. Yaprak suyundan da ağız içi yaraları için yararlanmıştır. Matthiolus meyve suyunu sindirim kolaylaştırıcı olarak Önermiştir.
Tıbbi Nitelikleri: Antiseptik, büzücü, kan dindirici, peklik verici, şekeri önleyici.
Çoban üzümündeki boya maddeleri serbest radikalleri etkisiz hale getirir. Metabolizmanın yan maddeleri olan serbest radikaller, sağlıklı bir organizmada üretilen enzimler tarafından etkisiz hale getirilmektedir. Ancak yanlış beslenme, stres ve çevre kirliliği serbest radikallerin çoğalmasına neden olmaktadır. İnsan organizmasında bulunan bu serbest radikaller kansere, kronik hastalıklara ve yaşlılıktaki eklem a-sınmalarına neden olmaktadır. Bitkilerdeki bazı maddelerin, Özellikle renkli meyvelerdeki boya pigmentlerinin serbest radikallere karşı etkili olduğu bilinmektedir. 100 g çoban üzümündeki boya pigmentleri, serbest radikallere karşı aynı miktardaki çileğin iki katı, eriğin üç katı daha fazla etkilidir. Çoban üzümünün meyveleri tazeyken sürücü, kuruyken peklik vericidir.
Kullanıldığı Yerler: Aît, kırmızı burun, hemoroit, kan dolaşımı problemleri, üre, ekzama, sistit, ishal, şeker. Botanik: Kuzey Anadolu’da 2700 m yüksekliğe kadar yetişir. Islak çayırlarda, çam ormanları boşluklarında, gölgede yetişir. Büyük topluluklar halinde bataklıklarda, fakir topraklarda görülür.
Boyu 30-50 cm arasında değişir. Gövde yeşil, köşeli, çok dallıdır. Yapraklar yumurta biçimlidir; kenarları ince dişli, uçları sivridir; kısa saplı, almaşıktır. Mayıstan temmuza kadar açan çiçekler yeşilimsidir, üzeri soluk veya kırmızı çizgilidir. Olgunlaştığında mavi siyah o-lan meyveler bezelye büyüklüğündedir. Nelerinden Yararlanılır: Taze veya kuru yapraklarından ve kuru veya taze meyvesinden yararlanılır. Toplanması ve Saklanması: Yapraklar tazeyken toplanır, gölgede ince serilerek kurutulur. Tam olarak olgunlaşan meyveler yapay olarak 40-50° C arasında kurutulur.
Kokusu ve Tadı: Taze meyve ekşimsi tatlıdır. Kuru meyvenin tadı daha serttir. Meyvenin kokusu yok denecek kadar azdır.
Yan Etkileri: Bilinen herhangi bir yan etkisi yoktur. Meyve çekirdeği midesi hassas olanlarda rahatsızlık yapabilir. Meyve kaynatıldığında bu Özelliği kaybolur.
Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemleri:
Çay: 1 çay kaşığı kıyılmış yaprağa 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. Günde 2-3 çay fincanı içilir.
Çay: 1 dolu yemek kaşığı kuru meyve, 200 mi sudalO dk kaynatılır, soğutulur, süzülür. Duruma göre günde 1-3 çay bardağı içilir veya gargara olarak kullanılır.
Su: Taze meyveler preslenerek yapılır. Şeker veya sütle karıştırılarak içilir. Suyu, havası alınmış ağzı kapalı kaplarda uzun süre saklanabilmektedir. İçindeki Bazı Maddeler; Glikozit mirtillin ve diğer glikozitler, madeni hızlar, limon asidi, elma asidi, pektin, şeker, tanen, A, B, C vitaminleri, mavi boya.
Bitkinin özellikle yapraklarında buSunan madddeler, doğaf insülin etkisi göstererek şeker hastalarının metabolizmasını olumlu yönde etkiier. Çoban üzümü şeker hastalığına en iyi gelen bitkilerdendir. Çoban üzümündeki tanen birleşimi bağırsaklarda çözüldüğünden mideye herhangi bir zarar vermez.
Kısa Açıklamalar:
• Bitkiden idrar yollan hastalıklarında da yararlanılır. Genellikle kara hindiba, kantaron, ısırgan, civan-perçemi veya böğürtlenle eşit oranda karıştırılarak kullanılır.
• Meyvesinin suyu diş etleri iltihaplarım önler.
• Kalınbağırsak iltihaplarında, sindirim bozukluklarında, iştahsızlıkta, akut mide ve bağırsak hastalıklarında çoban üzümü şarabı önerilmektedir.
• Kandaki üre artışına karşı çoban üzümü suyu içilmesi Önerilmektedir.
• Kronik incebağırsak iltihaplarında günde 100 g meyve marmeladının küçük porsiyonlara bölünerek yenmesi önerilmektedir.
• Çoban üzümü marmeladı ve kurutulmuş çoban üzümü meyveleri ishalin kısa sürede kesilmesini sağlar.
• Kurutulan ve toz durumuna getirilen kök, çabuk iyileşmesi için yaraların üzerine serpilir.
■ Meyvesinden çoban üzümü rakısı ve likörü de yapılır, ishalden ve peklikten şikâyetçi olanlar likörünü içmekten kaçınmalıdır.
• Şarabı bağırsaklardaki yararlı mikroplan yok etmeden zararlı mikropların çoğalmasını önler.
