Çivit Otu
Çivit Otu
Deve Mercimeği, Guvşak, Kıziargöbeği
Cruciferae
Anavatanı Avrupa, Batı Asya, Kuzey Afrika’dır.
Çivit otu ilaç olarak çok eskiden beri kullanılmaktadır. Hippokrates bitkiyi birçok hastalığa karşı kullanmıştır. Dioskorides ve Flinius çivit otuna, isatis adı altında yer vermiştir. Bingenli Hil-degard felçlilere sürekli çivit otu merhemi sürülmesini önermektedir. Galen de çivit otunun kan dindirici olduğunu yazmıştır.
Mayalı hamurla ekmek yapımında, deri tabaklamakta, peynir yapımında ve alkol mayalanmasında çivit otundan yararlanılmıştır. Çok eskiden beri ilaç ve boya maddesi olarak kullanılan çivit otu, askeri amaçla bile kullanılmıştır. Düşmanın moralini bozmak ve korkutmak için askerler maviye boyanmıştır.
Avrupa’da 1250 yılından itibaren çivit otu ekilip biçil-meye ve ticareti çok kazanç getirmeye başlamıştır. Çivit otu üretiminden ve ticaretinden yüksek vergiler alınmıştır. Hindistan’da yetişen ve boyama gücü çivit otunun 30 katı olan indigo otu, çivit otunun değerinin azalmasına neden olmuştur. Boyanın sentetik olarak elde edilmesiyle çivit otu değerini yitirmiştir. Tıbbi Nitelikleri: Antibakteriyel, antifungal. Kullanıldığı Yerler: Deri mantarları, mide ve bağırsak rahatsızlıkları, yara tedavisi.
Bazı eserlerde pişirilmiş kökünden veya yapraklarından hazırlanan sıcak lapa yılancığa, çıbana ve ekza-maya karşı önerilmektedir.
Şarapta eritilen çivit otu tozundan, dalak hastalıklarında ve astım nöbetlerinde yararlanılmaktadır. Çok ender olarak, şarapta eritilmiş tozu iltihaplara karşı kullanılmaktadır.
Botanik: Çivit otu iki veya çok yıllıktır. Yumuşak kışı, kireçli, gevşek, killi topraklan sever. İlk yılında toprak üzerinde 30-40 cm büyüklüğünde, rozet biçiminde yaprak oluşturur. Yapraklar koyu yeşil, mızrak biçimlidir. Altları hafif kıllıdır ve ortalarındaki damar kalındır. Çivit otu ikinci yılda, yaprak rozetinin ortasından boyu 90-100 cm’ye ulaşan sürgün verir. Dikine çıkan gövdenin üzerinde, her birinde 20 küçük parlak sarı çiçekler açan saplar vardır. Çiçekler açtıktan birkaç hafta sonra, içinde bir veya iki yağlı tohum olan badıçlara dönüşür. Sarımsı kahverengi, pürüzsüz tohumlar yaklaşık 3 mm boyunda, 1,5 mm genişli-ğindedir.
Nelerinden Yararlanılır: Kuru ve taze yapraklarından, suyundan, mayalanmış yaprak suyundan, yağından, merheminden yararlanılır. Toplanması ve Saklanması: Çivit otu yaprakları, mavimsi koyu yeşil renk aldıklarında toplanır. Yaprak topluluğu kök ve yan köklere zarar vermeden, oldukça derinden kesilir. Köklere zarar verilmezse çivit otu kısa sürede yeni yaprak rozeti oluşturur. Yetiştiği iklime bağlı olarak ve havaların iyi gitmesi koşuluyla 4-6 ürün alınabilir, ancak sadece ilk iki ürün istenilen kaliteye sahiptir.
Kokusu ve Tadı: Çiçeklerinin kendine özgü hoş bir kokusu vardır, ancak tadı hoş değildir. Yan Etkileri: Herhangi bir yan etkisi yoktur. Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır. Bitkiden Yararlanma Yöntemieri: Çay, banyo, merhem, toz.
İçilebilir olması için çay genellikle binbîrdelîk otu, nane, tıbbi öküzgözüyle beraber kullanılır. Çayı mide ve bağırsak şikâyetleri, dalak rahatsızlıkları için. ve alerjiye karşı profİlaktik koruyucu olarak kullanılır.
Merhem: Yapraklar vazelinde 90°Cde kaynatılır. Yeşilimsi bir merhem ortaya çıkar.
Su: Taze yapraklar preslenerek elde edilir. Çok kısa sürede bozulur. Hemen kullanılması gerekir. Tentün 50 g çivit otu tozu, 95°’lik 500 mi alkol ve 200 mi su birbirine karıştırılır ve 4 hafta dinlendirilir. Sürenin sonunda kaptaki sıvı bir başka kaba boşaltılır. Kabın dibinde kalan tortuya 300 mi su karıştırılır ve önceden bir kaba konmuş sıvıyla karıştırıldıktan sonra süzülür. Elde edilen karışım ağzı kapanabilir bir şişeye konur. Alkol çivit otunun bozulmasını Önler. Bazı eserlerde bu karışımdan tıraş suyu ve merhem yapılmaktadır.
Toz: Çok iyi kurutulan yapraklar öğütülerek elde edilir. Genellikle şarapta eritilerek kullanılır. Yağ: Tohumunda %31,3 oranda yeşilimsi siyah renkli yağ vardır.
İçindeki Bazı Maddeler: Anilin, isatan. İçindeki maddeler tam olarak araştırılmamıştır.
Kısa Açıklamalar:
• Çivit otundan kozmetik olarak da yararlanılır.
• Çivit otunun suyu, ağaçlan böceklerden korumak için kullanılır.
