Çilek
ÇİLEK
FRAGARIA VESCA L. Rosaceae
Fragaria sözcüğü Latince kokulu yemiş anlamındaki fraga sözcüğünden türemiştir. Vesca sözcüğü ise yenilebilir demek olan vescusa sözcüğünden gelir. Avrupa’da, Kuzey ve Orta Asya’da, Kuzey Amerika’da, Kuzey Afrika’da, iklimi çok sert olmayan her yerde yetişir.
Çileğin tedavi gücüne ilk olarak MS 2. yüzyılda Romalı Apuleius yer vermiştir.
16. yüzyılda yazılmış birçok kitapta ateşli hastalıklar, karaciğer iltihapları, boğaz ağrıları ve ağız kokularına karşı kökü, meyvesi ve yapraklan önerilmiştir. Linee kendi gut hastalığı nöbetlerini çilekle dindirdiğini yazmıştır. Kneipp nekahat döneminde, kum ve taşı olaniarda ve deri döküntülerinde kullanmıştır. Leclerc, özellikle kökünü ishale karşı önermiştir. Bir inanca göre çilek, erkekler için sıhhat kaynağı olmasına karşılık, özellikle menstrüasyon döneminde kadınlar için zararlıdır. Bu inancın meyvenin renginden kaynaklandığı sanılmaktadır. Çilekle doldurulan çizme ayaklan donmaktan korur. Başka bir inanca göre, baharda ilk açan çilek çiçeklerini yiyenlerin tüm yıl boyunca ateşleri yükselmez. Çileğe karşı alerji, üzerinden yılan, kurbağa veya ö-rümcek geçen çileği yiyenlerin vücudunda kabarcıklar oluşacağı biçiminde açıklanırdı. Bu da o hayvanların zehirli olmasına dayandırılırdı. Tıbbi Nitelikleri: Büzücü, güçlendirici, kan temizleyici, idrar sökrürücü, yatıştırıcı.
Kökü büzücü, idrar söktürücü, ishal dindiricidir ve kanlı idrara karşı kullanılır.
Çilek meyvesi bağırsak sağlığını olumlu etkiler, derinin gergin ve genç kalmasını sağlar, enfarktüsü, trombozu ve enfeksiyonu önleyicidir, gut hastalığında yardımcıdır, kanserden korur, kolesterol oranını ayarlar, konsantrasyonu artırır, saçların erken beyazlaşmasını ve dökülmesini önler, tansiyonu düşürür, ödem çözücüdür, kansızlığa, yorgunluğa, serbest raikaüere, sinir bozukluğuna ve uykusuzluğa karşı etkilidir. Kullanıldığı Yerler: Anjin, deri, bitkinlik, böbrek, kırmızı burun, diş, kanlı idrar, kansızlık, kum ve taş hastalıkları, nekahat dönemi, ishal, yara.
Botanik: Türkiye’de Kuzey, Güney ve Batı Anadolu’da yaygın yetişir. Orman boşlukla-rındaki çayırlarda, güneşli dağ eteklerinde, orman yol kenarlarında, özellikle bol ışıklı nemli yerlerde yetişir.
Çok yıllık olan kökünden ip gibi uzayan sürgünler verir. Bunlar kok verip yeteri kadar güçlendiklerinde ana bitkiden ayrılır. Yapraklar saplı ve üç parçadır. Her yaprakçık yuvarlağımsı yumurta biçimlidir, kenarları dişli, üstleri tüylüdür. 5-15 cm uzunluğundaki sapın ucunda nisan haziran ayları arasında beyaz çiçekler açar. Kırmızı renkli meyve, birçok meyveciğin birleşiminden bir araya gelmiştir. Meyve yetiştiği yere göre haziran ayından başlamak üzere, sonbahara kadar olgunlaşır.
Çilek meyve vermeden önce kendisine çok benzeyen Potentilla Sterilis (L) Garcke ile karıştırılır. Bahçelerde yetiştirilen 400′e yakın türü vardır. Bitkilerle tedavi ve ev ilaçları üzerine yazılmış eserlerin çoğunda, bahçede yetiştirilen türlerinin tedavi gücü yönünden değersiz olduğu yazılıdır. Yabani olarak yetişen türleri aroma, vitamin ve mineraller yönünden daha zengindir, ancak bahçede yetişen türleri tamamen değersiz değildir.
Nelerinden Yararlanılır: Yapraklarından, çiçeksiz bitkiden, taze meyvesinden, az da olsa kökünden yararlanılır.
Toplanması ve Saklanması: Yapraklar baharda çiçek açmadan önce toplanır. Yapraklardaki tanenden yararlanılmak isteniyorsa, ve yalnız tadı ve kokusu için kullanılacaksa, yapraklar çok körpe iken toplanır. Kökler baharda veya sonbaharda topraktan çıkarılır.
Kısa Açıklamalar:
• Meyve çok iyi bir susuzluk gidericidir.
• Meyvesi Avrupa’da halk arasında sürücü olarak kullanılmaktadır.
• Özellikle aşırı alkol alarak karaciğerini yormuş o-lanların, 3-5 gürt çilek kürü yaparak karaciğerlerini dinlendirmeleri önerilir.
• Safra kesesi ve böbreklerin çalışma gücünü artırıcı, karaciğeri dinlendirici ve rahatlatıcı olarak mevsimi süresince, haftada en az 1 gün, 500 g çileğin dörde bölünerek gün boyunca yenmesi önerilmektedir.
• Seyrek olarak Orta Avrupa’da, daha çok Doğu Asya ülkelerinde görülen sprue hastalığının tedavisinde çilek çok önemli rol oynamaktadır.
• Solgun yüzlere, ezilen 5-6 çilek sürülür. 20 dk sonra yüz ıhk suyia yıkanır.
