Büyük Isırgan
BÜYÜK ISIRGAN, KÜÇÜK ISIRGAN
Dalagan, Cızlak, URTİCA URSENS L Urticaceae
Urtica sözcüğü Latince yanmak anlamındaki ürere sözcüğü kökenlidir. Urens Latince yakıcı, dioica ise iki evcikli anlamındadır. Anavatanı Avrupa, Asya ve Afrika’dır. Hippokrates, Dioskorides, Plinius, İbn Sina gibi birçok bilim insanı bitkiyi, iç kanamalar, romatizma, gut hastalığı, cinsel güçsüzlük ve başka bir çok hastalık için ilaç olarak önermiştir.
Dioskorides şarapta kaynatılan tohumlarının cinsel gücü artırdığını yazmıştır. Plinius bitkinin sebze olarak değerli olduğuna dikkati çekmiş ve ısırgan suyunu yanıklarda kullanmıştır. Günümüzde bu yöntem ho-meopatide uygulanmaktadır. Bazı eski eserlerde ısırgan, lekeli baldıran gibi bazı zehirli bitkilere karşı panzehir olarak önerilmektedir. Ayrıca civa zehirlenmesinde de önerilmektedir.
Faydaları Yararları Kullanılışı Kullanıldığı Yerler Tedavi Ettiği Hastalıklar
Tıbbi Nitelikleri: Büzücü, kan dindirici, kan temizleyici, kan yapıcı, idrar söktürücü, süt artırıcı. Isırganın alyuvarları hızla çoğaltma özelliği vardır. Bitki ayrıca saçların büyümesinde ve diplerinin güçlenmesinde yararlı olmaktadır. Isırgan pankreası etkileyerek kandaki şeker oranının düşmesine, ayarlanmasına yardım etmektedir. Özellikle şeker hastalığının neden olduğu cinsel güçsüzlükte çok iyi sonuçlar vermektedir.
Isırganın içerdiği histamin, seratonin ve asetilkolin ağrı reseptörlerini etkileyerek romatizma ağrılarının azalmasına yardımcı olur. Ayrıca ısırgan yapraklarından elde edilen özüt, eklemlerdeki kıkırdak doku üzerinde etkili olan sitokin maddesinin etkisini azaltır. Bu nedenle ısırgan romatizma tedavisinde kullanılır.
menopoz, yatak ıslatma.
Botanik: Evlerin ve pis suların aktığı yerlerin yakınlarında, tarla, orman yollarının kenarlarında yetişir. Azotlu ve nemli toprakları sever. Büyük ısırganın boyu 1 m’yi geçer. Seyrek olarak 2 m’ye ulaştığı da görülür. Yapraklan geniş ve uzundur, kenarları testere gibi dişlidir. Çiçekler ufak ve yeşildir. Büyük ısırganın çiçek salkımları daha uzundur. Küçük ısırganın boyu 60-70 cm’e ulaşır ve bir yıllık bitkidir. Yapraklan daha kısa ve yuvar-lakçadır. Isırganın gövdesi köşelidir ve yapraklarının iki yüzü de ince tüylerle kaplıdır. İçi yakıcı ısırgan zehiriyle dolu tüyler yaprağın altındadır. Yapraklar körpeyken, yakıcılık özellikleri yoktur. Baharın başından, sonbaharın sonuna kadar çiçek açar. Nelerinden Yararlanılır: Tüm bitkiden, kökünden, tohumlarından, saplarından ve yapraklarından yararlanılır. Büyük ve küçük ısırgandan aynı biçimde yararlanılır, ancak halk hekimliğinde ve homeopatide uyarıcı etkisi daha yüksek olduğu için küçük ısırgana öncelik tanınır.
Toplanması ve Saklanması: Baharın başından sonbahara kadar, kuru havada ve öğleye kadar toplanır. Temmuz ayının ortasına kadar toplanan yapraklar daha güçlüdür. Toplanan bitki büyükçe bir kaba birbirini ezmeyecek biçimde konulmalıdır. Bitkiyi toplarken kesinlikle eldiven giyilmelidir.
Sağlıklı ve böceklenmemiş bitki, kuru, gölge ve havadar yerlerde, yıkamadan, ince serilerek veya küçük demetler halinde asılarak kurutulur. Sararmış, cılız yapraklar temizlenmelidir.
Bitkinin kuruduğu, yaprakların parmaklar arasında hışırdayarak ufalanması ve renginin çimen yeşili olmasından anlaşılır.
Tohumlar tam olarak olgunlaştıktan sonra, dökülmelerine yakın toplanıp kâğıt torbaya veya karton kutuya konulmalıdır.
Kökler sonbaharda topraktan çıkarılır. İyice temizlendikten sonra ince serilerek kurutulur. Bitkinin tümü yapay olarak fanlı fırınlarda 50°C’de kurutulabilir.
Kuruyan bitki, tohum ve kök nemden ko runacak biçimde hava geçirmeyen cam kaplarda saklanır. Kuru bitki bir yıldan fazla saklanmamalıdır.
Kuru bitkinin böceklenmemesi için bitki saklanmadan önce, havası alınabilir bir naylon torbada derin dondurucuya koyulup 24 saat bekletilebilir.
Dikkat: Isırgan kesinlikle gübrelenmiş yerlerden toplan-mamalıdır.
Kokusu ve Tadı: Isırganın kendine has bir kokusu, herkes tarafından hoş bulunmayan bir tadı vardır.
Yan Etkileri: Bilinen herhangi bir yan etkisi yoktur.
Tohumlar kesinlikle yenmez.
Kullanma Biçimleri: İçten ve dıştan uygulanır.
Bitkiden Yararlanma Yöntemleri:
Çay: 1 çay kaşığı taze veya kuru bitki veya kök 150 mi
suda 5 dk kaynatılıp süzülür. Günde 2 çay fincanı 8-
10 hafta içilir.
Çay, içine taze veya kuru 1-2 limon veya portakal yaprağı konularak aromalandırılabilir.
Su: Taze bitki preslenerek elde edilir. Kısa sürede mayalanarak bozulduğundan ihtiyaçtan fazla pres-lenmemelidir. Avrupa’da havası alınmış cam şişe veya, teneke kutularda satılmaktadır.
1 yemek kaşığı su, 1 çay fincanı çayla eşdeğerdir. Çayı veya suyu papatya veya nane çayıyîa karıştırılarak daha rahat içilebilir.
Banyo: 1 kg bitkinin kökleri temizlendikten sonra 1-2 litre sıcak su eklenir, 15 dk demlenip süzülür. Isırganın oranı, küvetin büyüklüğüne göre ayarlanır.
Sirke: Taze kurutulmuş ve ince kıyılmış ısırgan köküne 1 litre süzülmemiş doğal sirke konur. Karışım bir kavanoza veya ağzı geniş bir şişeye doldurulur. Sıcak bir yerde 4-6 hafta dinlendirilip süzülür, koyu renkli bir şişeye doldurulur.
Isırgan sirkesi saç köklerini güçlendirir, kepeği önler, saça parlaklık verir. Ancak ısırgan sirkesini koyu renk saçı olanlar kullanmamalıdır.
Tentür: Çok ince kıyılan tüm bitki bir kavanoza konur, üzeri örtülünceye kadar 50-60°Tik alkol eklenir. 3 hafta sıcak bir yerde dinlendirilip süzülür. Veya 100 g ince kıyılmış köke 60-70°’lik 1 litre alkol eklenir. Sıcak bir yerde, ara sıra çalkalanarak 3-4 hafta dinlendirilip süzülür. Koyu renkli şişelerde saklanır. Her iki tentürden kepekte, alerjik deri döküntülerinde, sinir sancılarında ve yüksek ateşte yararlanılır.
İçindeki Bazı Maddeler: Histamin, formik asit (ısırgan zehiri), klorofil, madeni tuzlar (fosfor, kalsiyum, demir, magnezyum, potasyum), maden izleri (alüminyum, fosfor, klor, manganez, silisyum, sodyum), nişasta, silisli asitler, karınca asidi, sirke asidi, tanen, A, Bı, B2, Bu, C, D, E, K vitaminleri, karoten.
Tohumunda asitli bitkisel yağlar, bitkisel hormonlar, enzimler ve E vitamini vardır.
Isırgan otu madenler yönünden çok zengin bir bitkidir.
Akne:
Hercaimenekşe Ak huş ağacı Oğul otu Isırgan
REÇETELER
çiçekli bitki 25 g
yaprak 25 g
yaprak 25 g
bitki 25 g
2 g karışıma 150 mi sıcak su eklenir, 10 dk demlenip süzülür. 3-4 hafta boyunca sıcak olarak günde 3 çay fincanı içilir. Astım 1:
Isırgan bitki 30 g
30 g bitki ince kıyılır, 500 mi beyaz şarapta yavaş ateşte 10 dk kaynatılır, preslenerek süzülür. Günde 2-3 kahve fincanı içilir. Astım 2:
Isırgan bitki 30 g
30 g bitki kıyılır, 250 g bal ve suyla karıştırılır, 10 dk yavaş ateşte kaynatılır, preslenerek süzülür. Günde 2-3 kahve fincanı içilir.
Kısa Açıklamalar:
• Demir eksikliği sürekli yorgunluk, halsizlik yapar. Bu durumda düzenli olarak günde 1-2 çay fincanı ı-sırgan çayı içilmelidir.
• Nedeni kanser olmayan prostat büyümesinde kökünden yapılan çayın içilmesi önerilmektedir.
• Saman nezlesi olanların günde 1 çay fincanı çayını içmeleri önerilmektedir.
• Sık sık grip olanların her gün 1 çay fincanı ısırgan çayı içmesi önerilir.
• Suyu veya çayı öksürüğün şiddetine göre öksürük çaylarına karıştırılır.
• Uzun süre sınavlara hazırlanan, bu nedenle yorgun düşenlere hazırlık dönemi ve sınavlar boyunca ısırgan çayı içmeleri önerilir..
• Yaprakların yakıcılığı az tuzlu sıcak suya sokulup çıkarılmaları ile yok olur.
• Isırgandan çeşitli şekillerde kozmetik olarak da yararlanılır.
• Hayvan tedavisinde de kullanılır.
• Isırgandan deodrant imalatı, yara pomatlarının yapımı, pasta hamurlarının ve bazı ilaçların renklendi-rilmesinde yararlanılır.
• Isırgan yüzyıllar boyunca bitkilere zarar veren çiçek ve böceklere karşı kullanılmıştır. 1 ölçü odun kömürü külü, 2 ölçü yağmur suyuna karıştırılarak yapılan su, süzülerek bir kovaya doldurulmuş ısırganın üstüne, örtülünceye kadar dökülür, 24 saat dinlendirilir. Elde edilen sıvıyla bitkiler sık sık filtrelenir. Çevreye zararı olmayan bu sıvı iyi bir gübredir.
